استانداری کربلا در تبلیغات شهری خود ورود نخستین زائر اربعین حسینی در سال جاری را خیرمقدم گفته است؛ «الشهید القائد آیة الله العظمی السید علی الخامنئی». بی‌راه نیست اگر تشییع رهبر شهید انقلاب در شهرهای عراق را در ادامه فرهنگ اربعین حسینی تلقی کنیم؛ بزرگ‌ترین تجربه عملی امت‌سازی در دوران معاصر که رهبر شهید انقلاب بر ظرفیت تمدن‌سازی معجزه‌آسای آن تأکید بسیار داشتند: «اگر از این ظرفیت‌ها استفاده شود، امت اسلامی به اوج عزت خواهد رسید».
تشییع دیروز پیکر رهبر شهید ایران در عراق، یکی از معنادارترین رخدادهای بین‌المللی دهه‌های اخیر بود. مراسمی که نشان داد رابطه دو کشور از جنگ تحمیلی در چارچوب دو دولت به همبستگی دو ملت در چارچوب نظام امت و امامت تبدیل شده است. در نظریات کلاسیک روابط بین‌الملل، ایران و عراق دو کشور مستقل هستند که در طول تاریخ تعارض منافع شدیدی هم داشته‌اند و به تازگی یکی از طولانی‌ترین و پرهزینه‌ترین جنگ‌های متعارف قرن اخیر را از سر گذرانده‌اند. جنگی که طبعاً باید به دشمنی‌های چندنسلی منجر شده باشد. به‌ویژه اینکه اتفاقاً مهم‌ترین هدف بانیانش تعمیق شکاف میان دو کشور و تقویت هویت عربی در برابر صدور انقلاب بود.
اما وقتی فراتر از تعاریف خشک دولت‌ملت و مرزهای جغرافیایی‌اش، رابطه میان مردم منطقه مبتنی بر هویتی بالادستی، مثل اشتراک در فرهنگ و اعتقادات باشد، چنین اختلافاتی رنگ می‌بازد و جای خود را به هم‌گرایی، هم‌دردی و ایثار می‌دهد. بر این اساس این جنگ هشت‌ساله، هیچ‌ گاه به روایت غالب رابطه دو ملت تبدیل نشد. اندک خاطرات سیاه جنگ نیز طی دو دهه گذشته با راهپیمایی اربعین به حاشیه رانده شده و اعتماد میان دو ملت تا حد زیادی بازیابی شده است. حالا مرزهای ایران و عراق امن‌تر و مردمی‌تر از هر مرز دیگری هستند و نگاه‌های امنیتی جای خود را به همکاری‌های مردمی و شبکه‌ای از ارتباطات دینی، فرهنگی و اجتماعی داده است. همان شبکه‌ای که ظرفیت برگزاری مراسمی مشترک برای یک رهبر دینی و سیاسی را ایجاد کرده است.
این نظام امت و امامت است که می‌تواند فراتر از مرزهای سیاسی، مرزهای تمدنی را ترسیم کند و به انسان‌ها هویتی فرامرزی بخشد. تا جایی ‌که میلیون‌ها ایرانی و عراقی بدون آنکه ملیت خود را کنار بگذارند، ذیل هویت «امت حسینی» با یکدیگر تعامل می‌کنند، در برابر دشمن داعشی مبارزه می‌کنند و خونشان ممزوج می‌شود، شهدای مشترکشان را در ایران و عراق تشییع می‌کنند و حالا رهبر یک کشور بر دوش مردمان کشور دیگر تشییع می‌شود.
رابطه‌ای که سال‌ها با جبهه و جنگ، خاکریز و مرز روایت می‌شد، امروز با اربعین، زیارت، خدمت و تشییع مشترک شناخته می‌شود که می‌تواند دگرگونی‌های عمیقی را در هویت و حافظه تاریخی بخشی از جهان تشیع روایت کند. این البته در چارچوب اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی و نظام امت و امامت موضوع غریبی نیست. ایران و عراق دو ضلع یک حوزه تمدنی‌اند که عناصر مشترک فراوانی دارند؛ از مراقد مطهر عتبات تا حوزه‌های علمیه و مناسکی مثل اربعین. امام یا ولی جامعه نیز، صرفاً رهبر یک سرزمین جغرافیایی نیست؛ بلکه نماد وحدت امت است و حتی اگر در جغرافیایی بسط ید رسمی نداشته باشد، مرجعیت و شأنیت اجتماعی و حتی سیاسی خود را خواهد داشت.
واضح است که این مشایعت صرفاً یک مراسم سوگواری نبود و پیام‌های مذهبی، اجتماعی و سیاسی فراوان داشت؛ از امتداد نفوذ فرهنگی و مذهبی فراتر از مرزهای ایران تا قدرت نرم جمهوری اسلامی و سرمایه نمادینی از اعتبار و منزلت بین‌المللی که همه این‌ها می‌تواند بر مناسبات قدرت و روابط منطقه‌ای اثرگذار باشد. این تشییع نمادین می‌تواند حیات و پویایی محور مقاومت، به‌ویژه پیوندهای عمیق ایران و عراق را پس از جنگ و تحولات سیاسی در عراق به رخ بکشد؛ به‌ویژه اینکه مشارکت و حضور در این مراسم برای مردم منطقه، نوعی اعلام موضع در برابر آمریکا و کنشی حداقلی در اعلام آمادگی برای مبارزه در این میدان تلقی می‌شود.