کمتر از یک ماه پس از اعلام آتشبس با ایران، دونالد ترامپ بار دیگر حملات را آغاز کرد؛ تصمیمی که کارشناسان آن را قماری پرخطر میدانند؛ اقدامی که میتواند جنگ را طولانی کند، بازار انرژی را بیثبات سازد و پیش از انتخابات میاندورهای به جمهوریخواهان آسیب بزند.
بازگشت به جنگ؛ تصمیمی برخلاف وعدههای ترامپ
دونالد ترامپ بار دیگر وارد همان مسیری شده است که در گذشته وعده داده بود آمریکا را از یک درگیری نظامی طولانی در خاورمیانه دور نگه دارد.
رئیسجمهور آمریکا پس از آنکه تنها چند هفته پیش از توافق آتشبس با ایران تمجید کرده بود، دستور ازسرگیری حملات علیه اهداف نظامی و زیرساختی این کشور را صادر کرد؛ اقدامی که اکنون پرسشهای جدی درباره محاسبه سیاسی و راهبردی او ایجاد کرده است.
ترامپ توافق اولیه را راهی برای جلوگیری از بحرانی اقتصادی مشابه رکود بزرگ دهه ۱۹۳۰ معرفی کرده بود، اما اکنون با شکست تفاهمنامه ۱۷ ژوئن در کاخ ورسای، آمریکا دوباره وارد چرخه حمله و پاسخ شده است.
ایران نیز در واکنش، حملات موشکی و پهپادی علیه متحدان آمریکا در منطقه خلیج فارس انجام داده است؛ اقدامی که نشان میدهد تهران قصد ندارد بدون هزینه، تحت فشار واشنگتن قرار گیرد.
«کرت میلز»، سردبیر اجرایی نشریه «امریکن کانسرواتیو»، این تصمیم را از نظر انتخاباتی خطرناک دانسته و گفته است: «تقریباً هیچ سناریویی وجود ندارد که در آن این اقدام به حفظ عملکرد جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کمک کند.»
او افزود: «فکر میکنم او یک بازنده کامل است. این نشان میدهد ترامپ واقعاً اهمیتی به انتخابات میاندورهای نمیدهد.»
برای جمهوریخواهان که کمتر از چهار ماه تا انتخابات میاندورهای فاصله دارند، افزایش قیمت سوخت و هزینههای زندگی میتواند به یک مشکل سیاسی جدی تبدیل شود؛ بهویژه اگر جنگ طولانیتر شود.
تنگه هرمز؛ مرکز نبردی فراتر از ایران و آمریکا
در قلب بحران جدید، تنگه هرمز قرار دارد؛ آبراهی که پیش از آغاز جنگ، مسیر عبور حدود ۲۰ درصد از صادرات انرژی جهان بود و اکنون به مهمترین ابزار فشار ایران تبدیل شده است.
تفاهمنامه اولیه قرار بود زمینه یک آتشبس ۶۰ روزه را فراهم کند تا مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران ادامه پیدا کند. در مقابل، تهران قرار بود مسیر کشتیرانی در تنگه را باز کند و در ازای آن از کاهش تحریمها، امکان فروش نفت در بازار جهانی و آزادسازی داراییهای مسدودشده بهرهمند شود.
اما اختلافها خیلی زود آغاز شد.پس از آنکه برخی کشتیهای کشورهای عربی خلیج فارس با حمایت نیروی دریایی آمریکا مسیرهای نزدیک به عمان را انتخاب کردند، ایران علیه کشتیهای تجاری منطقه اقدام نظامی انجام داد. واشنگتن این اقدام را غیرقانونی دانست، اما تهران آن را بخشی از فشار خود برای حفظ اهرمهای اقتصادی و امنیتی معرفی کرد.
«ولی نصر»، استاد دانشگاه جانز هاپکینز، معتقد است فروپاشی توافق نتیجه سوءتفاهم نبود، بلکه حاصل محاسبه اشتباه دو طرف بود.
نصر گفت: «فکر نمیکنم سوءتفاهمی وجود داشته باشد. فکر میکنم این دقیقاً همان چیزی بود که ترامپ قصد داشت.»
به گفته نصر، ترامپ میخواست کنترل تنگه هرمز را از ایران بگیرد تا تهران در مذاکرات بعدی درباره برنامه هستهای و مسائل منطقهای، موقعیت ضعیفتری داشته باشد. اما او هشدار داد که هر دو طرف ممکن است توانایی طرف مقابل را اشتباه ارزیابی کرده باشند.
نبود کارشناسان ایران در تصمیمگیری واشنگتن
یکی از نگرانیهای اصلی تحلیلگران، نبود کارشناسان باتجربه ایران در ساختار تصمیمگیری دولت ترامپ است.
«نیت سوانسون»، مشاور پیشین وزارت خارجه و کاخ سفید در امور ایران، معتقد است این کمبود میتواند خطر محاسبات اشتباه را افزایش دهد. او گفت:«تشدید تنشها از چیزی که فکر میکردم ممکن است، فراتر رفته است.»
به گفته سوانسون، دولت ترامپ به جای تکیه بر متخصصان ایران، بیشتر به تیم نزدیک رئیسجمهور یعنی «استیو ویتکاف»، «جرد کوشنر» و «جیدی ونس» متکی بوده است.
«الکس واتانکا»، پژوهشگر ارشد مؤسسه خاورمیانه در واشنگتن، این رویکرد را یک اشتباه راهبردی برای ترامپ میداند و میگوید: «این همان جایی است که او اساساً دشمن خود را اشتباه فهمید. آنها تاجران نیویورکی نیستند. ساختار فکری و رفتاری متفاوتی دارند.»
از نگاه این تحلیلگران، ایران حاضر است هزینههای بسیار بیشتری نسبت به آنچه واشنگتن تصور میکند تحمل کند و استفاده از تنگه هرمز را بهعنوان یک ابزار فشار ادامه دهد.
از حملات هوایی تا خطر جنگی بدون پایان
بزرگترین پرسش اکنون این است که آیا این درگیری محدود باقی خواهد ماند یا آمریکا به سمت مرحلهای خطرناکتر حرکت خواهد کرد. کارشناسان هشدار میدهند ادامه روند فعلی میتواند آمریکا را به سمت حمله زمینی یا حتی یک جنگ طولانی سوق دهد؛ همان سناریویی که ترامپ پیشتر آن را مورد انتقاد قرار داده بود.
هدف تغییر رژیم، که در آغاز جنگ با حمله به رهبران ارشد ایران مطرح شده بود، اکنون دستکم در شرایط فعلی کمتر محتمل به نظر میرسد. با این حال، ادامه حملات میتواند فضای بیثباتی بیشتری ایجاد کند.
«جوزف ووتل»، ژنرال بازنشسته آمریکایی و فرمانده پیشین سنتکام، معتقد است راهحل صرفاً نظامی نیست. به گفته وی «مهم است که روی کاهش نقاط فشاری که ایران در اختیار دارد تمرکز کنیم. بخشی از این کار میتواند با عملیات نظامی انجام شود، اما بخش دیگری باید از طریق اقدامات دفاعی و دیپلماسی باشد.»
او وضعیت کنونی را چرخهای خطرناک توصیف کرد و افزود: «ما حمله میکنیم، آنها حمله میکنند» و پیشبینی کرد این روند میتواند هفتهها یا حتی ماهها ادامه پیدا کند.
در نهایت، تصمیم ترامپ برای بازگشت به جنگ ایران تنها یک انتخاب نظامی نیست؛ بلکه آزمونی سیاسی برای رئیسجمهوری است که بارها خود را مخالف جنگهای بیپایان معرفی کرده است. اکنون پرسش اصلی این است که آیا این قمار جدید، مانند بسیاری از ریسکهای گذشته ترامپ، به موفقیت ختم خواهد شد یا هزینهای خواهد داشت که هم در میدان نبرد و هم در صندوق رأی پرداخت میشود.
نظر شما