مهدی زارع، رئیس مرکز پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، با هشدار درباره پیامدهای برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی گفت: فعالیت گسترده چاههای غیرمجاز باعث ایجاد افتهای شدید و نامتوازن در سفرههای زیرزمینی شده و روند فرونشست را به مرحلهای خطرناک و برگشتناپذیر رسانده است.
وی توضیح داد که در شرایط عادی، فاصله چاههای مجاز بر اساس توان آبخوان و میزان تأثیر برداشتها تعیین میشود تا از افت بحرانی سطح آب جلوگیری شود، اما پراکندگی و فعالیت کنترلنشده چاههای غیرمجاز، این تعادل را بر هم زده و فشار مضاعفی بر لایههای خاک وارد کرده است.
به گفته زارع، کاهش شدید فشار آب در سفرههای زیرزمینی موجب افزایش تنش بر ساختار خاک، بهویژه لایههای رسی، میشود و در صورت عبور از آستانه تحمل خاک، ساختار متخلخل آن به شکل دائمی فرو میریزد؛ اتفاقی که ظرفیت ذخیرهسازی آبخوان را برای همیشه کاهش میدهد.
رئیس مرکز پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی با اشاره به تفاوت میان پیشبینیهای علمی و واقعیت فرونشست در برخی مناطق اظهار کرد: وجود هزاران چاه غیرمجاز باعث میشود دادههای واقعی برداشت آب با اطلاعات موجود در مدلهای پیشبینی همخوانی نداشته باشد و همین مسئله، سرعت و شدت فرونشست را بیش از برآوردهای اولیه افزایش میدهد.
وی خطر اصلی را فرونشست نامساوی دانست و افزود: افت متفاوت سطح آب زیرزمینی در بخشهای مختلف یک دشت میتواند به ایجاد شکافهای عمیق، فروچالهها و شکست ناگهانی زمین منجر شود؛ پدیدهای که بدون هشدار قبلی قادر است خطوط انتقال نیرو، لولههای گاز، مسیرهای ریلی و سایر زیرساختهای حیاتی را تخریب کند.
زارع همچنین تأکید کرد که در بسیاری از موارد، فرونشست ناشی از تراکم لایههای رسی قابل جبران نیست و حتی تغذیه دوباره سفرههای زیرزمینی نیز نمیتواند خاک فشردهشده را به حالت اولیه بازگرداند.
وی در تشریح راهکارهای مقابله با این بحران، بر توسعه کشتهای کمآببر و گلخانهای، افزایش بهرهوری آبیاری، استفاده صنایع از پساب تصفیهشده، تعیین سقف برداشت برای هر دشت و مسدودسازی چاههای غیرمجاز تأکید کرد.
رئیس مرکز پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی در پایان با بیان اینکه اقلیم خشک ایران تنها بخشی از مسئله است، تصریح کرد: فرونشست زمین بیش از آنکه یک بحران طبیعی باشد، نتیجه ضعف در حکمرانی آب، نظارت ناکافی و اجرای نشدن قوانین مرتبط با مدیریت منابع آب زیرزمینی است.
نظر شما