افزایش درصد مثبت آزمایشهای کووید-۱۹ به ۱۱.۷ درصد، همزمان با گردش آنفلوآنزای نوع B و نزدیک شدن به فصل سرد سال، بار دیگر بیماریهای تنفسی را به یکی از نگرانیهای نظام سلامت تبدیل کرده است؛
درحالی که وزارت بهداشت تأکید دارد کرونا دیگر پاندمی نیست،اما همزمانی گردش چند ویروس تنفسی، وضعیت واکسن آنفلوآنزا و محدودیتهای تأمین آن، زنگ هشداری است که نمیتوان به سادگی از کنار آن عبور کرد.
کرونا دوباره به صدراخبار حوزه سلامت برگشته است؛نه با تصاویر بیمارستانهای پر از بیمار و نه با محدودیتهای گسترده ای که درسالهای نخست همه گیری تجربه شد، بلکه این بار با یک عدد: ۱۱.۷ درصد.
مرکز مدیریت بیماریهای واگیر وزارت بهداشت در تازه ترین گزارش خود اعلام کرده است که درهفته بیست وپنجم سال ۱۴۰۵، درصد مثبت شدن آزمایشهای کووید-۱۹ به ۱۱.۷ درصد رسیده؛ درحالی که این رقم در هفته مشابه سال گذشته ۸.۷ درصد بوده است. در همین نظام مراقبت آزمایشگاهی، از ۴۲۹۶ نمونه تنفسی بررسی شده، ۱۰۳ مورد برای آنفلوآنزا مثبت بوده است.
از سوی دیگر، درهمین هفته ۷.۴ درصد مراجعان سرپایی دارای علائم شبه آنفلوآنزا و ۶.۹ درصد بیماران بستری دارای علائم عفونت تنفسی شدید بودهاند؛اعدادی که درکنار افزایش کووید-۱۹، اهمیت مراقبت از بیماری های تنفسی را در آستانه پاییز بیشتر میکند.
اما آیا این اعداد به معنای بازگشت کرونا به روزهای سیاه گذشته است؟ پاسخ مسئولان وزارت بهداشت منفی است؛ علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، با اشاره به نگرانیهای مطرح شده درباره افزایش کرونا درفصل پاییز گفته است که کرونا دیگر در شرایط پاندمی قرار ندارد و مانند سایر بیماریهای تنفسی به صورت بومی در جامعه در گردش است؛ او درعین حال بر رعایت توصیههای بهداشتی برای پیشگیری از ابتلا و انتقال بیماریهای تنفسی تأکید کرده است.
همین دو گزاره، یعنی «افزایش کرونا» و «پاندمی نبودن کرونا»، شاید درنگاه اول متناقض به نظر برسند؛ اما در واقع دو سطح متفاوت از یک مسئله را توضیح میدهند. افزایش درصد آزمایشهای مثبت به معنای افزایش گردش ویروس است، اما برای سخن گفتن از یک موج شدید یا وضعیت اضطراری باید شاخصهای دیگری مانند بستری، موارد شدید، مرگ ومیر، ظرفیت بیمارستانها و روند چند هفته ای بیماری نیز بررسی شود؛مسئله اصلی اکنون دقیقاً همین جاست: نباید از عدد ۱۱.۷ درصد یک بحران تازه ساخت، اما نباید آن را هم نادیده گرفت.
کرونا دیگر پاندمی نیست؛اما چرا باید نگران باشیم؟
علیرضا رئیسی در نامهای به معاونان بهداشت دانشگاهها و دانشکدههای علوم پزشکی نیز بر ضرورت تشدید مراقبت و مدیریت عفونتهای حاد تنفسی تأکید کرده بود. این نامه نشان میدهد که وزارت بهداشت افزایش گردش کووید-۱۹ را در نظام دیده وری خود رصد کرده و خواستار تقویت مراقبتها شده است.
بنابراین، موضوع اصلی بازگشت «کرونای سال ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹» نیست؛ مسئله این است که ویروسی که همچنان در جامعه گردش دارد، در آستانه دوره ای قرار گرفته که شرایط انتقال ویروسهای تنفسی برای آن مساعدتر میشود.
پاییز و زمستان معمولاً با افزایش حضور مردم در فضاهای بسته، کاهش تهویه، بازگشایی مدارس و دانشگاهها، افزایش تجمعات و نزدیک تر شدن افراد به یکدیگر همراه است، همین تغییرات رفتاری و محیطی میتواند انتقال ویروسهای تنفسی را افزایش دهد، به همین دلیل افزایش فعلی موارد مثبت، پیش از آغاز فصل سرد، اهمیت بیشتری پیدا میکند.
از سوی دیگر، مردم نیز پس از چند سال تجربه کرونا رفتار متفاوتی پیدا کردهاند. استفاده از ماسک کاهش یافته، بسیاری از افراد با علائم خفیف کمتر آزمایش میدهند و در مواردی بیماریهای تنفسی با عنوان کلی «سرماخوردگی» پشت سر گذاشته میشوند.
در چنین شرایطی، آمار آزمایشگاهی لزوماً تمام تصویر را نشان نمیدهد. عدد ۱۱.۷ درصد، حاصل نمونههایی است که وارد چرخه آزمایش شدهاند و نه تمام افرادی که در جامعه علائم تنفسی دارند.
پاییز؛ وقتی کرونا تنها ویروس روی میز نیست
نگرانی اصلی وزارت بهداشت فقط افزایش کووید-۱۹ نیست؛ همزمانی چند عامل بیماری زای تنفسی است که میتواند فشار بیشتری بر خانوادهها و نظام درمان وارد کند.
براساس گزارش مرکز مدیریت بیماریهای واگیر، ۶۶.۶ درصد موارد مثبت آنفلوآنزا در دادههای مورد اشاره مربوط به نوع B بوده و این نوع همچنان غالب گزارش شده است. همچنین ۳۶.۸ درصد موارد مثبت آنفلوآنزا در گروه سنی کودکان قرار داشتهاند.
این موضوع مدارس را به یکی از نقاط مهم مراقبت تبدیل میکند. کودکان در محیط های جمعی مانند مدرسه تماس نزدیک بیشتری دارند و در صورت گردش ویروس، امکان انتقال آن به اعضای خانواده نیز وجود دارد.
در چنین شرایطی، مسئله فقط تعداد مبتلایان نیست؛ بلکه زنجیره انتقال اهمیت پیدا میکند. یک کودک بیمار میتواند ویروس را به خانه منتقل کند و در آنجا سالمندان، افراد دارای بیماریهای زمینهای یا افراد دارای ضعف سیستم ایمنی در معرض خطر بیشتری قرار بگیرند.
به همین دلیل، معاونت بهداشت وزارت بهداشت در توصیههای خود بر رعایت اصول بهداشتی تأکید کرده است. رئیسی نیز گفته است با آغاز پاییز معمولاً بیماریهای حاد تنفسی از جمله سرماخوردگی، آنفلوآنزا و دیگر عفونتهای تنفسی افزایش پیدا میکنند و رعایت توصیههای بهداشتی برای پیشگیری از ابتلا و انتقال ضروری است؛ در واقع، پاییز امسال را باید فصل رقابت چند ویروس دانست، نه صرفاً فصل بازگشت کرونا.
واکسن آنفلوآنزا؛ حلقهای که هنوز کامل نشده است
درست در زمانی که مراقبت از بیماریهای تنفسی اهمیت بیشتری پیدا کرده، تأمین واکسن آنفلوآنزا نیز با مشکلاتی مواجه شده است.
محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، در شهریورماه درباره وضعیت تأمین واکسن آنفلوآنزا گفت وزارت بهداشت برای تهیه آن تلاش میکند، اما در شرایط فعلی نمیتوان قول بیمورد داد و تأمین واکسن به شرایط تحریم و محدودیتهای موجود نیز بستگی دارد.
این اظهارنظر در شرایطی اهمیت دارد که واکسن آنفلوآنزا یک کالای معمولی با امکان ذخیره سازی نامحدود نیست؛ واکسن باید متناسب با سویههای در گردش همان فصل تأمین شود و زمان ورود آن به کشور و شبکه توزیع نیز اهمیت دارد.
اکبر عبداللهیاصل، مدیرکل داروی سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، نیز درباره تأمین واکسن اعلام کرده که سفارش گذاری و قرارداد تأمین واکسن از ماهها قبل انجام شده بود، اما تأخیر تولیدکنندگان خارجی، افزایش قیمت و مشکلات نقل وانتقال مالی و حمل ونقل بر روند تأمین اثر گذاشته است. او گفته واکسن مورد نیاز معاونتهای بهداشتی از اواخر شهریور و اوایل مهر در دسترس قرار خواهد گرفت.
به این ترتیب، برخلاف برخی روایتها، مسئله را نمیتوان صرفاً به «سفارش ندادن» تقلیل داد؛ بخشی از مشکل، طبق اظهارات مسئولان، به تأخیر تولید کنندگان و بخشی نیز به محدودیتهای انتقال مالی و حمل ونقل مربوط است؛ اما نتیجه برای مردم یکسان است: هر روز تأخیر در زنجیره تأمین واکسن، درست در آستانه فصل گردش ویروس، اهمیت پیدا میکند.
گروههای پرخطر؛جایی که یک موج کوچک هم میتواند بزرگ شود
اگرچه وزارت بهداشت کرونا را بیماری بومی و خارج از وضعیت پاندمی میداند، این به معنای یکسان بودن خطر برای همه افراد جامعه نیست؛ سالمندان، افراد دارای بیماریهای زمینه ای، بیماران دارای نقص سیستم ایمنی و برخی گروههای آسیب پذیر همچنان ممکن است در صورت ابتلا به عفونتهای تنفسی با خطر بالاتری برای بستری یا عوارض بیماری مواجه شوند.
از این زاویه، سیاست سلامت نباید فقط بر تعداد مبتلایان متمرکز باشد؛ بلکه باید به این پرسش پاسخ دهد که چه تعداد از مبتلایان به بیماری شدید تبدیل میشوند و آیا بیمارستانها درصورت افزایش همزمان کرونا و آنفلوآنزا ظرفیت لازم را دارند یا خیر.
از سوی دیگر، کاهش حساسیت عمومی نسبت به کرونا میتواند یک شمشیر دو لبه باشد، پایان وضعیت اضطراری به معنای پایان ویروس نیست. کرونا درحال حاضر بخشی از مجموعه ویروسهای تنفسی در گردش است و ممکن است در مقاطع مختلف افزایش یابد.
معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز برهمین نگاه تأکید کرده است: کرونا دیگر در وضعیت پاندمی نیست، اما استفاده از ماسک در شرایط لازم، شست وشوی دستها و رعایت بهداشت فردی همچنان توصیه میشود؛ در واقع، پیام وزارت بهداشت نه بازگشت به قرنطینه و تعطیلی، بلکه بازگشت به مراقبت هوشمندانه است.
از عدد ۱۱.۷ درصد تا یک سؤال جدی؛ آمادگی برای پاییز چقدر است؟
اکنون مسئله اصلی این نیست که آیا کرونا «برگشته» یا «برنگشته» است؛ کرونا اساساً از بین نرفته که بخواهد دوباره برگردد. پرسش مهمتر این است که آیا نظام سلامت و جامعه برای افزایش همزمان بیماریهای تنفسی در ماههای سرد آمادهاند؟
عدد ۱۱.۷ درصد، نسبت به ۸.۷ درصد درهفته مشابه سال گذشته، افزایش قابل توجهی را نشان میدهد؛ اما به تنهایی نمیتواند درباره شدت یک موج آینده قضاوت کند؛ آنچه این عدد را مهم میکند، زمان ثبت آن است: درست پیش از ورود به فصل سرد.
از یک سو کرونا در گردش است؛ از سوی دیگر آنفلوآنزا نوع B شناسایی شده، بخش قابل توجهی از موارد آنفلوآنزا مربوط به کودکان است، و از طرف دیگر تأمین واکسن آنفلوآنزا هنوز با محدودیتهایی روبه روست.
این وضعیت ضرورت تقویت چند حلقه را برجسته میکند: مراقبت آزمایشگاهی، رصد بستریها و موارد شدید، اطلاع رسانی دقیق، تأمین واکسن برای گروههای هدف، آمادگی مراکز درمانی و آموزش مدارس و خانوادهها.
در این میان، تجربه سالهای گذشته یک درس مهم دارد: نه هر افزایش موارد به معنای بحران است و نه هر هشدار را باید نادیده گرفت.
اگر کرونا امروز مانند گذشته یک تهدید همه گیر جهانی نیست، به این معنا نیست که افزایش گردش آن در کنار آنفلوآنزا و سایر ویروسهای تنفسی فاقد اهمیت است. برعکس، همین تغییر ماهیت بیماری ایجاب میکند نظام سلامت به جای واکنشهای دیرهنگام، مراقبت مستمر و پیشگیرانه داشته باشد.
پاییز هنوز آغاز نشده، اما ویروسها منتظر تقویم نمیمانند. عدد ۱۱.۷ درصد شاید به تنهایی نشانه یک موج بزرگ نباشد، اما در کنار افزایش علائم تنفسی، گردش آنفلوآنزا و چالش تأمین واکسن، دست کم یک پیام روشن دارد: فصل سرد امسال را نمیتوان با این تصور آغاز کرد که کرونا تمام شده است.
کرونا شاید دیگر پاندمی نباشد؛ اما هنوز در جامعه حضور دارد و اگر قرار است پاییز بدون تکرار تجربه بحرانهای گذشته سپری شود، مراقبت باید پیش از آنکه تختهای بیمارستانی پر شوند، آغاز شده باشد.
نظر شما