سرما تأثیرات مهمی بر بدن دارد و میتواند عملکرد فیزیولوژیکی را مختل کند. کاهش دما سبب انقباض عروق و کاهش جریان خون محیطی میشود که در صورت شدت یافتن، منجر به یخزدگی اندامها میگردد.
افت دمای شدید بدن (هیپوترمی) ممکن است سبب کندی ضربان قلب، تنفس ضعیف، کاهش هوشیاری و در موارد شدید، ایست قلبی شود. سرما همچنین سبب افزایش فشار خون و احتمال حملات قلبی میشود. در بیماران تنفسی، هوای سرد موجب تحریک مجاری هوا و تشدید علائم آسم یا برونشیت میگردد. محافظت مناسب در برابر سرما برای پیشگیری از این عوارض ضروری است. افراد مسن، کودکان، و بیماران قلبی یا تنفسی در این شرایط آسیبپذیرترند زیرا تنظیم دمای بدن در آنان دشوارتر است.همچنین، هوای سرد ممکن است با افزایش فشار خون، خطر سکته قلبی و مغزی را بالا ببرد و در افراد مبتلا به آسم یا برونشیت، موجب تشدید علائم تنفسی گردد.
از سوی دیگر، سرمای شدید و پدیدههای همراه آن مانند یخزدگی سطح زمین، مه، و برف، نقش مهمی در افزایش حوادث جادهای دارد.
کاهش دید رانندگان در اثر مه یا برف، لغزندگی آسفالت و کاهش اصطکاک لاستیکها از مهمترین عوامل تصادفهای زمستانی هستند.
در بسیاری از مناطق سردسیر، آمار تصادفات در زمستان افزایش قابل توجهی پیدا میکند، زیرا رانندگان اغلب سرعت بالا یا فاصله کم را رعایت نمیکنند. علاوه بر خسارات مالی، این حوادث میتوانند تلفات جانی جدی بر جای بگذارند. برای کاهش اثرات منفی سرما، استفاده از لباسهای گرم و چندلایه، بررسی وضعیت جادهها پیش از سفر، نگهداری مناسب خودرو و رعایت نکات ایمنی رانندگی ضروری است. آمادگی در برابر سرما میتواند سلامت فردی و ایمنی عمومی را به میزان چشمگیری بهبود بخشد.
هیپوترمی چیست؟
هیپوترمی یا کاهش دمای بدن زمانی وجود میآید که بدن دیگر قادر به حفظ حرارت و تولید گرما به مقدار نیاز نباشد و دمای مرکزی بدن به ۳۵ درجه سانتیگراد یا پایینتر افت پیدا میکند. قرارگرفتن در معرض سرما نهتنها به بافتهای بدن صدمه میزند، بلکه ممکن است سبب آسیب به اندامها یا اختلال در کارکرد سیستمهای مختلف بدن شود. اگر لباس شما مرطوب یا در معرض مستقیم وزش باد باشید، آسیبهای بیشتری به شما وارد میشود. آسیبها بیشتر در آن نواحی از بدن رخ میدهد که به طور مستقیم در معرض هوای سرد قرار دارند.
علائم و نشانههای هیپوترمی
- لرزیدن (در صورت پیشرفت بیماری ممکن است لرز وجود نداشته باشد.)
- کاهش تعداد نبض- تنفسهای کمعمق
- نبود تعادل در حرکات
- بیان سخنان نامفهوم همراه با شنیدن صدای برخورد دندانها به یکدیگر
- بیحسی در دست یا پا
- تغییر در هوشیاری با شروع فصل سرما، خطر بروز آسیبهای ناشی از سرما مانند هیپوترمی و یخزدگی افزایش مییابد؛ آسیبهایی که در صورت بیتوجهی ممکن است پیامدهای جدی و حتی جبرانناپذیر داشته باشند.
آشنایی با اصول کمکهای اولیه در آسیبهای ناشی از سرما نقش مهمی در پیشگیری از تشدید وضعیت مصدوم و حفظ جان او دارد و تا رسیدن کمکهای تخصصی، تفاوتی حیاتی ایجاد میکند. در اینجا با اقداماتی آشنا میشویم که در شرایط خطر، جان ما و عزیزانمان را نجات میدهد.
یخزدگی
یخزدگی شامل یخزدن بافتهایی از بدن است که معمولا در معرض مستقیم هوای سرد قرار دارند، مثل بینی، گوشها، انگشتان دست و پاها، صورت. این وضعیت به درجه حرارت هوا، مدتزمان قرارگرفتن در معرض هوا، سن شخص و عوامل دیگر بستگی دارد. یخزدگی درجات مختلفی دارد که درک و تشخیص آن برای عموم مردم سخت و غیرممکن است، اما مهم این است که هرکدام از درجات یخزدگی مهم و تهدیدکننده حیات است.
علائم و نشانههای یخزدگی
- نبود حس در منطقه آسیبدیده
- تورم
- تغییر رنگ پوست (قرمز برافروخته، سفید، زرد یا آبی)
- در موارد جدی پوست سیاه و همراه با تاول است که نشانه یا علامتی از وجود آسیب عمیق بافتی را نشان میدهد. در ایران، آمار دقیق و جامع ملی درباره یخزدگی افراد در زمستان محدود است، اما گزارشهای اورژانس و مراکز درمانی در مناطق سردسیر نشان میدهد که هر سال با شروع سرمای شدید، موارد بستری ناشی از یخزدگی افزایش مییابد.
طبق اعلام سازمان اورژانس کشور (سال ۱۴۰۱)، در موجهای سرما، حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ مورد یخزدگی و هیپوترمی در مناطق شمال غربی، غرب و کوهستانی (استانهای آذربایجان، کردستان، اردبیل، و همدان) گزارش شده است.
کمکهای اولیه در آسیبهای ناشی از سرما
- اولین مرحله برخورد با صحنه آسیب، حفظ ایمنی خود و بیمار است. بعد از آن، فرد بیمار را در صورتی که قادر به راهرفتن باشد و در اندام تحتانی(پاها) یخزدگی وجود نداشته باشد، به مکانی گرم و خشک منتقل کنید. سپس با اورژانس (۱۱۵) یا ندای امداد جمعیت هلالاحمر (۱۱۲) تماس بگیرید.
- اولویتهای حیات را بررسی کنید (راه هوایی، تنفس، گردش خون)
- چنانچه بیمار غیر پاسخگو و بدون تنفس باشد یا تنفس مؤثر نداشته باشد، احیای قلبی-ریوی را با اولویت فشردن قفسه سینه شروع کنید.
- لباسهای خیس و مرطوب بیمار را ـ با رعایت احترام به حریم خصوصی او ـ با لباسهای خشک جایگزین کنید.
- کفش و جوراب بیمار را با احتیاط خارج کنید،چنانچه احتمال یخزدگی مجدد میدهید یا زمان رسیدن به مرکز درمانی کم باشد، نیازی به خارج کردن چکمه، پوتین و جوراب نیست.
پوست سرد همراه با تغییر رنگ
- برای گرم کردن بیمار از روشهای پیچیدن در پتو و کیسهخواب استفاده کنید. فراموش نکنید که بدن بیمار نباید به صورت مستقیم در تماس با سطح زمین یا اشیا نزدیک باشد.
- به دلیل بروز تورم و تاول، هرگونه زیورآلات را در منطقه آسیبدیده خارج کنید.
- در یخزدگیها برای پیشگیری از آسیبهای بیشتر، در اندامها و انگشتان از پانسمان خشک و استریل و تمیز استفاده کنید. (بین هر انگشت پارچه تمیز یا گاز استریل قرار دهید.)
- هرگز ناحیه یخزده را مالش ندهید، چرا که سبب آسیب بیشتر به بافت میشود.
- تاولها را سوراخ یا پاره نکنید.
- در یخزدگیهای سطحی، محل آسیبدیده را باید توسط حرارت بدن گرم کنید، مثل قراردادن انگشتان دست در زیربغل یا بین کشاله ران.
- از هرگونه حرکت و فعالیت فرد جلوگیری کنید.
- چنانچه بیمار هوشیار و قادر به خوردن است، به او نوشیدنی گرم بدهید. (بهجز نوشیدنیهای حاوی کافئین و الکل).
نظر شما