صبح هنوز کامل از راه نرسیده است. حوالی ساعت هفت، صحن‌های حرم مطهر رضوی حال ‌و هوایی متفاوت دارد. این ‌بار، صف‌هایی آرام و منظم، شبیه به ردیفی از فرشته‌های کوچک، آرام‌آرام وارد حرم منور می‌شوند؛ دخترانی با چادرهای یکدست جشن تکلیف، کیف‌هایی کوچک بر دوش و چهره‌هایی که شوق در آن از هر واژه‌ای گویاتر است. این‌ها همان «نومکلفان»‌اند؛ دخترانی که تازه قدم در مسیر بندگی گذاشته‌اند و امروز، قرار است نخستین زیارت مستقل زندگیشان را تجربه کنند.

حرم مطهر میزبان میهمانانی ویژه

مربیان و معلمان همراه و همقدم با بچه‌ها، صف‌ها را مرتب می‌کنند. صدای خنده‌های کودکانه، آن ‌قدر رها و بی‌واسطه است که چند متر آن‌ سوتر هم شنیده می‌شود. زائرانی که از کنار این جمع عبور می‌کنند، ناخودآگاه مکثی می‌کنند؛ لبخندی می‌زنند، دعای خیری زیر لب می‌فرستند و گاه دستی بر سر یکی از این دختران می‌کشند. چادرهای سبزآبی‌رنگ در نور صبحگاهی صحن، جلوه‌ای متفاوت پیدا کرده‌اند؛ انگار حرم میزبان میهمانانی ویژه است. در صحن انقلاب، روبه‌روی گنبد طلایی، صف‌ها می‌ایستند. مربی‌ها آرام به بچه‌ها می‌گویند: «امام مهربانی‌ها امروز شما را دعوت کرده؛ سلامتان را از ته دل بدهید». و بچه‌ها هر کدام به زبان خودشان، سلام می‌دهند. یکی آرام به دوستش می‌گوید: «امام مهربانی‌ها همون امام رضاست، من قبلاً با مامانم اومده بودم». دیگری با ذوق تعریف می‌کند که هر چهارشنبه همراه مادرش به حرم مطهر می‌آید. زیبایی صحن و سرا، با حضور این فرشته‌های کوچک، چند برابر شده است.

زیارتی که شاید دیگر هیچ ‌گاه به این شکل تکرار نشود

اما اوج این صبح متفاوت، هنوز در راه است. درست ساعت هفت‌ونیم، برنامه‌ای آغاز می‌شود که قرار است در ذهن این دختران ماندگار شود؛ زیارتی که شاید دیگر هیچ‌ گاه به این شکل تکرار نشود. روضه منوره، برای مدتی کوتاه به‌ صورت اختصاصی در اختیار دختران نومکلف قرار می‌گیرد. صف‌ها منظم‌تر می‌شوند و بچه‌ها آرام و با چهره‌هایی جدی‌تر از دقایق قبل، وارد مسیر ویژه زیارت می‌شوند؛ مسیری که برای نخستین ‌بار، فقط برای آن‌ها طراحی شده است. با ورود از درب دارالولایه به روضه منوره، فضا تغییر می‌کند. سکوت سنگین و پرمعنا روی شانه‌های کوچکشان می‌نشیند. بعضی از دخترها ناخودآگاه دست دوستشان را محکم‌تر می‌گیرند، بعضی دیگر به اطراف نگاه می‌کنند؛ به سقف، به ضریح و به نوری که همه ‌جا را پر کرده است. زمزمه‌های آرام و دعاهایی ساده شنیده می‌شود. نخستین نفر، خودش را به ضریح می‌رساند، دست می‌کشد، می‌بوسد و چیزی زیر لب می‌گوید و بعد، نوبت به بقیه می‌رسد.
در این میان، صداهایی کودکانه و پر از مهر شنیده می‌شود که دل را می‌لرزاند. یکی دعا می‌کند مادربزرگش زودتر خوب شود، دیگری برای خاله‌ای که دیالیز می‌شود از امام رضا(ع) کمک می‌خواهد، یکی تشکر می‌کند و یکی برای معلمش دعا می‌فرستد. انگار قلب‌های کوچکشان، در این فضا، مهربان‌تر از همیشه شده است. دختران نه‌ساله‌ای که شاید هنوز درک کاملی از معنای تکلیف نداشته باشند، حالا غرق در فضایی شده‌اند که آن‌ها را آرام و متوجه حضوری بزرگ کرده است؛ حضوری که بی‌هیچ کلامی، دست نوازش بر سرشان می‌کشد.

حال‌ و هوای فرشته‌های کوچک

وقتی آرام‌آرام از روضه منوره خارج می‌شوند، هنوز نگاه بعضی‌ها به زمین دوخته شده؛ انگار دلشان جا مانده است. به سراغ یکی از بچه‌ها می‌روم؛ حلما با چشمانی که هنوز اشک در آن پیداست، آرام می‌گوید: «مامانم این روزها مریضه. همیشه به من می‌گفت هر چی از امام مهربانی‌ها بخوای، بهت میده. منم امروز دعا کردم مامانم زودتر خوب بشه». مکثی می‌کند و ادامه می‌دهد: «دوست داشتم مامانم کنارم بود. همیشه تو لحظه‌های مهم زندگیم کنارمه. امروز هم یکی از مهم‌ترین روزها بود». حلما از احساسی می‌گوید که تجربه کرده؛ از سکوت، از آرامش، از حس متفاوتی که با زیارت‌های شلوغ قبلی فرق داشته است. می‌گوید: «اینجا حس کردم امام رضا(ع) واقعاً هست. خیلی خوشحال شدم».
کمی آن ‌طرف‌تر دو دختر کنار هم ایستاده‌اند و ریزریز می‌خندند؛ از آن خنده‌هایی که بی‌دلیل نیست. می‌پرسم چرا می‌خندید؟ با ذوق می‌گویند: «حس کردیم فرشته‌ها اون بالا هستن. خیلی صحنه قشنگی بود. ما قبلاً درباره فرشته‌ها با هم حرف زده بودیم».

پذیرایی از میهمانان ویژه حضرت(ع)

خورشید حالا بالاتر آمده و هوای صبحگاهی کم‌کم جای خودش را به جنب‌وجوش بیشتر صحن‌ها می‌دهد. دختران این‌ بار به سمت مهمانسرا دوباره به صف می‌شوند. زائران بیشتری متوجه حضورشان شده‌اند؛ قربان‌صدقه‌ها، دعای خیرها و حتی دوربین‌هایی که برای ثبت این لحظه‌ها بالا می‌آیند. بچه‌ها با همان شوق اول صبح، راهی می‌شوند؛ شوقی که هنوز در چشم‌هایشان برق می‌زند. مسیر برگشت، دیگر آن سکوت عمیق روضه منوره را ندارد؛ خنده‌ها برگشته، زمزمه‌ها بیشتر شده و بچه‌ها با هیجان، هر کدام چیزی از لحظات چند دقیقه پیش را برای دوستشان تعریف می‌کنند. در مهمانسرا یکی‌یکی می‌نشینند. مربی‌ها با حوصله، نظم را حفظ می‌کنند و بچه‌ها با همان انرژی کودکانه، صبحانه‌شان را می‌خورند. از برق چشم‌ها و خنده‌های ریزریز می‌شود فهمید که این صبح برایشان معمولی نیست. بعضی‌ها هنوز غرق فکرند، بعضی دیگر با ذوق از اینکه قرار است برنامه‌های بعدی را هم ببینند، بی‌قرارند.

برای ورود به دنیایی تازه

پس از صرف صبحانه، مسیر تازه‌ای آغاز می‌شود. دختران راهی دارالمرحمه می‌شوند؛ جایی که قرار است جشن تکلیف «پرواز پروانه‌ها» برگزار شود. نام برنامه، به‌ خوبی حال ‌و هوای جمع را توصیف می‌کند؛ پرواز، رهایی و ورود به مرحله‌ای تازه از زندگی. در دارالمرحمه، فضای شاد و رنگارنگ به استقبال بچه‌ها می‌آید. سرودهای هماهنگ، خنده‌ها و دست ‌زدن‌های کودکانه، فضا را پر می‌کند. برنامه‌ها به زبان ساده و کودکانه طراحی شده‌اند؛ از آموزش احکام اولیه نومکلفان گرفته تا روایت‌هایی که مسئولیت جدید را شیرین و دوست‌داشتنی نشان می‌دهد. بچه‌ها با دقت گوش می‌دهند، همراهی می‌کنند و گاهی با هیجان، پاسخ پرسش‌ها را می‌دهند. این جشن، مقدمه‌ای است برای ورود به دنیایی تازه. دنیایی که در آن نماز، حجاب و روزه بخشی از هویت تازه‌شان معرفی می‌شود. دنیایی که در آن، «بزرگ شدن» معنایی متفاوت پیدا می‌کند.

ما بزرگ شده‌ایم

کنار دو دختر می‌نشینم که هر دو اسمشان زینب است. از آن‌ها می‌پرسم امروز چه چیزهایی یاد گرفته‌اند. با اعتماد به‌ نفس می‌گویند: «خانم معلم‌مون قبلاً بهمون گفته بود. ما یاد گرفتیم که دیگه باید نماز بخونیم، حجاب داشته باشیم، روزه بگیریم. ما دیگه بزرگ شدیم، خانم شدیم». از برنامه امروز می‌پرسم؛ از مسیر تشرف، زیارت، صبحانه و جشن. هر دو لبخند می‌زنند و می‌گویند همه ‌چیز برایشان خیلی خوب بوده است. یکیشان می‌گوید: «وقتی بریم خونه، حتماً برای مامانمون و دوستامون تعریف می‌کنیم». دیگری سر تکان می‌دهد و اضافه می‌کند: «این روز، یادمون نمیره».

تجربه‌ای آرام برای نخستین قدم

همزمان با اجرای جشن تکلیف «پرواز پروانه‌ها»، امسال برای نخستین ‌بار، مسیر اختصاصی زیارت روضه منوره ویژه دختران تازه مکلف در حرم مطهر رضوی طراحی و اجرا شد؛ مسیری که هدف آن، ایجاد فضایی آرام، منظم و متناسب با روحیه کودکان برای نخستین تجربه زیارت مستقل بود. مدیر پایگاه‌های تبلیغی و معرفتی حرم مطهر رضوی با اشاره به اجرای این طرح گفت: همزمان با آغاز آیین معنوی «پرواز پروانه‌ها» در حرم مطهر، مسیر اختصاصی برای زیارت روضه منوره ویژه دختران تازه مکلف ایجاد شد تا این کودکان بتوانند نخستین تجربه معنوی خود را با نظم، آرامش و تکریم بیشتر در بارگاه امام رضا(ع) رقم بزنند. حجت‌الاسلام ‌والمسلمین علی پایاب با بیان اینکه آیین پرواز پروانه‌ها بزرگ‌ترین جشن تکلیف ویژه دختران سراسر کشور است، افزود: در این دوره، برای نخستین ‌بار، ورود منظم دختران تازه مکلف به مسیر روضه منوره، به‌صورت اختصاصی طراحی و اجرا شد. وی درباره مسیر تشرف کودکان توضیح داد: دختران تازه مکلف پس از ورود به رواق دارالولایه، با هدایت خادمان حرم مطهر، از مسیر توحیدخانه به روضه منوره مشرف شدند. این مسیر با هماهنگی معاونت اماکن متبرکه و پس از بررسی‌های میدانی طراحی شد تا فضای زیارت برای کودکان، آرام‌تر و با کیفیت بیشتر فراهم شود.

آغاز مسیر بندگی با خاطره‌ای که ماندگار می‌شود

جشن پرواز پروانه‌ها هر ساله با هدف گرامیداشت آغاز تکلیف دینی دانش‌آموزان برگزار می‌شود و امسال نیز این برنامه تا پایان بهمن ‌ماه و پیش از فرارسیدن ماه مبارک رمضان ادامه خواهد داشت. همچنین از فروردین ‌ماه ۱۴۰۵ تا پایان سال تحصیلی، میزبان گروه‌های مختلف دختران تازه مکلف از سراسر کشور خواهد بود. اما آنچه این روز را متفاوت می‌کند، تجربه‌ای است که در ذهن دختران نه‌ساله حک می‌شود. زیارتی آرام، دعوتی اختصاصی و احساسی ناب از آغاز مسیری تازه. مسیری که شاید سال‌ها بعد، وقتی به تقویم زندگیشان نگاه می‌کنند، این روز را به‌عنوان نقطه شروع بندگی به یاد بیاورند؛ روزی که امام مهربانی‌ها، آن‌ها را میهمان خود کرد.