فاز عملیات دریایی رزمایش «اراده برای صلح۲۰۲۶» دیروز با حضور یگان‌های شناوری ۹ کشور، در دماغه امید نیک آفریقای جنوبی برگزار شد. در نگاه نخست شاید این خبر صرفاً یک مانور نظامی تلقی شود، اما اگر دقیق‌تر نگاه کنیم، با موضوعی فراتر از یک رزمایش معمولی مواجه هستیم.
واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران پیش از این نیز در چارچوب سازمان همکاری شانگهای، مانورهای مشترک متعددی با چین و روسیه به ‌ویژه در حوزه دریایی برگزار کرده است. بنابراین اصل همکاری نظامی موضوع تازه‌ای نیست. آنچه اهمیت دارد جغرافیای مانور و چارچوب جدید بریکس است؛ جایی که دامنه حضور ایران از شمال اقیانوس هند تا سواحل آفریقا امتداد پیدا می‌کند؛ منطقه‌ای حساس، پرمناقشه و تحت نفوذ تاریخی غرب به‌ویژه انگلیس و فرانسه.
برخلاف برخی فضاسازی‌های رسانه‌ای نباید تصور کرد که حضور ایران در آفریقا به معنای ورود شتاب‌زده یا اقدام احساسی است. بسیاری از این مناطق هنوز تحت تأثیر ساختارهای استعماری سابق اداره می‌شوند و کوچک‌ترین تحرک نظامی با حساسیت شدید رصد می‌شود. به همین دلیل، تحلیل دقیق این خبر اهمیت دارد و نباید با تیترهای هیجانی به آن پرداخت.
اما نکته کلیدی اینجاست: بریکس اساساً یک ائتلاف اقتصادی است؛ ائتلافی که با هدف کاهش سلطه دلار و مقابله با هژمونی اقتصادی آمریکا و نهادهایی مانند صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی شکل گرفته است. همین رویکرد موجب شده بسیاری از کشورهای مستقل به‌ویژه در آفریقا، خواهان پیوستن به این مجموعه باشند.
تا امروز، بریکس وارد عرصه نظامی به معنای کلاسیک آن نشده بود. اگر رزمایش مشترک دریایی در آفریقا را در چارچوب بریکس تحلیل کنیم، می‌توان گفت با نخستین نشانه‌های ورود این بلوک به همکاری‌های امنیتی و دفاعی مواجه هستیم؛ امری که به‌ طور طبیعی غرب را نگران می‌کند.
تحولات جهانی پس از سیاست‌های تهاجمی آمریکا؛ از تلاش برای تسلط بر منابع نفتی کشورها تا حمایت بی‌قید و شرط از رژیم صهیونیستی، جهان را به سمت نظمی متفاوت سوق داده است. در چنین شرایطی، همکاری ایران، چین و روسیه در قالب بریکس صرفاً یک مانور نظامی نیست، بلکه نمایش اراده مشترک قدرت‌های نوظهور برای مقابله با یکجانبه‌گرایی غرب است.
از منظر جمهوری اسلامی ایران، این رزمایش می‌تواند بخشی از تقویت بازدارندگی دریایی کشور باشد؛ بازدارندگی‌ای که پیش از این در حوزه موشکی، دفاعی و حضور منطقه‌ای، کارآمدی خود را ثابت کرده است. ورود ایران به چنین چارچوبی، به ‌معنای شکل‌گیری یک ائتلاف نانوشته دفاعی است که می‌تواند موازنه قدرت را به ضرر آمریکا و متحدانش تغییر دهد.
در نهایت، رزمایش دریایی بریکس در آفریقا را باید نه یک اتفاق مقطعی، بلکه نشانه‌ای از تغییر آرایش قدرت جهانی دانست؛ تغییری که در آن، ایران، چین و روسیه به‌عنوان بازیگران اصلی نظم آینده جهان، دیگر منتظر تصمیم‌های واشنگتن نخواهند ماند.