از آن در قلب هر مؤمن زنده خواهد ماند. مبعث یادآور این است که اسلام، نه فقط یک دین، بلکه یک مهربانی است که از نخستین لحظه وارد جهان شد. گفتوگوی ما با حجتالاسلام والمسلمین دکتر ناصر رفیعی، استاد حوزه و کارشناس تاریخ اسلام را در ادامه میخوانید.
نخستین پیشتازان اسلام و مهربانی مبعث پیامبر(ص)
حجتالاسلام والمسلمین رفیعی در ابتدا با اشاره به اهمیت مبعث پیامبر اکرم(ص) بیان میکند: در روزهای پایانی ماه رجب و در عید مبعث، در آستانهای مبارک ایستادهایم که اگر ۲۷ رجب نبود، ۱۳ رجب، نیمه شعبان و یا عید فطر و قربان و... نبود، همه مناسبتهای اسلامی و ارزشهای دینی از آن شروع شده است. خدای تبارک و تعالی پس از فرستادن صدها و هزاران پیامبر(ص)، در نهایت آخرین نبی و ذخیره رحمت، خاتم النبیین(ص) را بعثت کرد. پیامبری که طبق روایات، ۴۰ سال تحت آموزش الهی بود تا از غار حراء پایین آمد و خود را معرفی کرد. نخستین شخصی که به او ایمان آورد، امیرالمؤمنین(ع) بود و نخستین زنی که ایمان آورد، حضرت خدیجه کبری(س). تا مدتها نماز جماعت رو به بیتالمقدس و با سه نفر برگزار میشد؛ پیامبر(ص)، امیرالمؤمنین(ع) و خدیجه کبری(س). سه سال دعوت پنهانی صورت گرفت و این افرادی که در این سه سال نخست به پیامبر(ص) ایمان آوردند، طبق آیه قرآن کریم «السابقون السابقون» هستند. البته سابقون دو نوعاند: برخی در مکه سبقت گرفتند و برخی زودتر از بقیه اسلام آوردند، آنها «السابقون السابقون» هستند. این آیه درباره امیرالمؤمنین(ع)، خدیجه کبری(س) و دیگر افرادی است که در سالهای ابتدایی اسلام به پیامبر(ص) ایمان آوردند. «السابقون السابقون أُولَئِکَ الْمُقَرَّبُونَ»؛ اینها پیشتازان و نزدیکان در اسلام هستند.
ایشان اضافه میکند: آیات زیادی در قرآن کریم به معرفی پیغمبر اکرم(ص) پرداخته است. به طور نمونه در آیه ۴۵ سوره احزاب، خداوند فرموده است: «یَا أَیُّهَا النبی انا ارسلنک شهدا و مبشرا و نذیراً»؛ «ای پیامبر، ما تو را فرستادیم تا بر رفتار و کردار امت گواه باشی و مؤمنان را به بهشت و پاداشهای الهی مژده دهی و کافران و گنهکاران را از عذاب دوزخ بترسانی». همچنین در آیه ۴۶ همین سوره آمده است: «وَ دَاعِیًا إِلَی اللهِ بِإِذْنِهِ وَ سِرَاجًا مُنِیرًا» یعنی «تو را دعوتکننده به سوی خدا به فرمان او و چراغی فروزان [برای هدایت جهانیان] قرار دادیم». در این آیات شخصیت رسول خدا(ص) و هدف ایشان معرفی شده است. این آیه شخصیت و مأموریت پیامبر(ص) را به وضوح معرفی میکند؛ گواهی بر اعمال امت، مبشر به بهشت و نذیر از عذاب. این عناصر هدف اصلی ایشان را در ایمان آوردن و هدایت مردم به سوی راه راستین نشان میدهد.
پیامبر(ص)، شاهد امت
این کارشناس دینی توضیح میدهد: در این آیه، رسول خدا(ص) با ویژگیهایی معرفی شده است. میفرماید: ای مردم، اگر میخواهید بدانید پیامبر برای چه آمده و چه نقشی در جامعه دارد، این آیه ۴۵ سوره احزاب خلاصه و چکیدهای از این مفهوم است. یکی از این ویژگیها، شهادت پیامبر(ص) است. شهادت ما به میزان نگاه چشم ماست؛ اگر چیزی را ببینیم، میتوانیم جایی به دیدن آن شهادت دهیم؛ به بیانی شهادت ما بالعین است. اما شهادت پیامبر(ص) فراتر از این سطح است. او نه تنها چیزی را که میبیند، بلکه آنچه نمیبیند، آنچه در گذشته اتفاق افتاده و آنچه در آینده خواهد شد را نیز شاهد است. این شهادت برای امتهای پس از او نیز مصداق دارد. جابر بن عبدالله انصاری میگوید: خدمت رسول خدا(ص) رفتم. ایشان فرمود: «جابر، من از تمام اعمال شما خبر دارم، چه زنده باشم، چه از دنیا رفته باشم» پس امروز نیز پیامبر(ص) اعمال ما را میبیند. در آیه ۱۰۵ سوره توبه نیز آمده است: «وَقُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَی اللهُ عَمَلَکُمْ وَرَسُولُهُ وَالْمُؤْمِنُونَ وَ سَتُرَدُّونَ إِلَی عَالِمِ الْغَیْبِ وَالشَّهَادَةِ فَیُنَبِّئُکُمْ بِمَا کُنْتُمْ تَعْمَلُونَ» (بگو: هر عملی کنید، خدا آن را میبیند و رسولش و مؤمنان نیز بر آن آگاه میشوند، آنگاه به سوی خدایی که دانای عوالم غیب و شهود است بازگردانیده شوید و او شما را به کردارتان واقف سازد).
مبشر و نذیر؛ دو وجه اصلی پیامبر(ص) در اسلام
دکتر رفیعی در ادامه به دیگر ویژگی خاص پیامبر(ص) اشاره کرده و ادامه میدهد: بر اساس آیه ۴۵ سوره احزاب، از دیگر ویژگیهای پیامبر(ص)، «مبشّرا و نذیراً» بودن او است. بشارت دادن یعنی بیان خیر و پاداش بهشت برای کسانی که کار نیک میکنند؛ در این دنیا سبب راستی و اعتماد میشود، زکات مال افزایش مییابد، یا انفاق چند برابر میشود. این همان مبشریت است. گاهی نیز باید نذیر باشیم، یعنی ترسان مردم را. خداوند در آیه ۴۸ سوره انعام فرموده است: «وَمَا نُرْسِلُ الْمُرْسَلِینَ إِلَّا مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرِینَ فَمَنْ آمَنَ وَأَصْلَحَ فَلَاخَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَلَاهُمْ یَحْزَنُونَ» (پیامبران را جز مژدهدهنده و بیمرسان نمیفرستیم؛ پس کسانی که ایمان بیاورند و [مفاسد خود را] اصلاح کنند، نه بیمی بر آنان است و نه اندوهگین میشوند). این دو نقش، مهجوریت و هدایت در اسلام را نشان میدهد؛ مبشر برای ایمان و نذیر برای اصلاح.
این کارشناس دینی تشریح میکند: خداوند انبیای الهی را با دو ویژگی بشارت و نذارت فرستاده است. به تعبیر امروزی، باید از نیکیها خبر و از خطرات بیم داد. این دو ویژگی مهم است. در نظام تربیتی اسلام هر دو امر هم بشیر بودن و هم نذیر بودن باید در کنار هم باشند و در جای مناسب استفاده شوند: هم وعده و هم وعید، هم امید و هم ترس. حضرت امیرالمؤمنین(ع) در نهجالبلاغه فرموده است: «فقیه کسی است که مردم را از رحمت خدا مأیوس نکند، زیادی هم به خدا امیدوار نکند»؛ چرا که هر دو اشتباه است. اگر امید زیاد شود ممکن است انسان فکر کند با خوردن حقالناس، نماز نخواندن، انجام کارهای مستحب و... به بهشت میرود که این طور نیست. دین حساب و کتاب دارد. همچنان که در آیات ۷ و ۸ سوره زلزله آمده است: «فَمَنْ یَعْمَلْ مِثقالَ ذَرَّةٍ خَیْرًا یَرَهُ وَمَنْ یَعْمَلْ مِثقالَ ذَرَّةٍ شَرًّا یَرَهُ» (هر کس ذرهای خیر کند، آن را خواهد دید و هر کس ذرهای شر کند، آن را خواهد دید). در روز قیامت، بر پل صراط، کسی از حقالناس عبور نمیکند و قابل آمرزش نیست.
نوری که در تاریکی جهل راهنمای ماست
دکتر رفیعی در پایان به دیگر صفت مهم پیامبر اکرم(ص) اشاره کرده و میگوید: پیامبر اکرم(ص) در سوره احزاب به «سِرَاجًا مُنِیرًا» تشبیه شده است. این صفت اشاره به معجزات، دلایل حقانیت و نشانههای صدق دعوت پیامبر(ص) دارد. پیامبر(ص) چراغی روشن است که خودش گواه خودش است؛ تاریکیها و ظلمات را میزداید و چشمها و دلها را به سوی خود میکشد. همان گونه که آفتاب، دلیل وجود خود است، وجود پیامبر(ص) نیز دلیل حقانیت او است. این نور، در تاریکی جهل و شرک، راهنمای راستین است.
نظر شما