مقارن با ایام بعثت پیامبر رحمت و اسوه اخلاق حسنه، انجمن علمی اخلاق و تربیت اسلامی حوزه علمیه خراسان در مدرسه علمیه تخصصی امام خمینی(ره) مشهدمقدس افتتاح شد. انجمنی که در قالب هشت کمیته، هدف گسترش مکارم اخلاق، فضائل معنوی و ترویج اخلاق و تربیت در عرصههای گوناگون را پیگیری میکند.
از خانواده تا اخلاق سازمانی
انجمن اخلاق و تربیت اسلامی حوزه علمیه خراسان متشکل از هشت کمیته تخصصی خواهد بود؛ کمیته مطالعات نظری اخلاق و تربیت اسلامی، کمیته اخلاق و تربیت اسلامی در آموزههای علمی، کمیته تعلیم و تربیت رسمی، کمیته اخلاق خانواده و تربیت فرزندان، کمیته مشاوره تربیتی و مراقبت معنوی، کمیته اخلاق و تربیت در تشکلهای مذهبی، کمیته اخلاق و تربیت رسانهای و فناورانه و کمیته اخلاق حرفهای و سازمانی.
به گفته دبیر انجمن علمی اخلاق و تربیت اسلامی، این انجمن مراحل هویت قانونی، استقرار ارکان و ترسیم نقشه راه را پشت سر گذاشته و حجج اسلام سیدمحمود مرویانحسینی، مجتبی الهیخراسانی، علی رحمانی، زاهدپیشه، هادی عجمی، عباس حمیدزاده و خانم علیشاهی نیز بهعنوان اعضای این انجمن علمی انتخاب و معرفی شدند.
حجتالاسلام زاهدپیشه از نخبگان، صاحبنظران و اندیشمندان عرصه اخلاق و تربیت اسلامی برای توسعه هرچه بیشتر فعالیتهای این انجمن علمی دعوت کرد.
شالوده حکمرانی اخلاقی
تجربیات تاریخی و مطالعات علوم انسانی نشان میدهد اگر اخلاق و تربیت از جامعه رخت بربندد، حتی نظامهای قوی اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فناوری نیز به بنبست میرسند؛ چون ضعف در نظام تربیتی سبب میشود جامعه در دستیابی به اهداف خود ناکام بماند و فقدان تربیت کارآمد، جامعه را با بحران مشروعیت، ناکارآمدی و فروپاشی تدریجی مواجه میکند.
این را مدیر حوزه علمیه خراسان در افتتاحیه انجمن اخلاق و تربیت اسلامی این حوزه گفت و اضافه کرد: اخلاق و تربیت نه یک امر فردی یا آموزشی صرف، بلکه شالوده شکلگیری انسان مسئول، جامعه پایدار و حکمرانی اخلاقی است و اگر هر یک معیوب باشد، مشکلاتی پدیدار میشود.
به عقیده حجتالاسلام والمسلمین علی خیاط، حوزه علمیه نهادی علمی و اجتماعی است و باید ضمن تلاش درراستای تربیت علمی نخبگان و دانشپژوهان و حرکت در تراز علوم و تولید علم، به تربیت نخبگان علمی همت گمارد و پیوندی میان اخلاق و اجتماع چه در حوزه فردی، چه در حوزه اجتماعی و چه حکمرانی برقرار کند.
او شکلگیری انجمن علمی اخلاق و تربیت اسلامی را موجب امیدواری حوزه به آینده روشن میداند؛ چراکه مسئله اخلاق از ضروریترین نیازهای حوزه و جامعه است و البته مسئولیت سنگینی در راستای شکلدهی هویت اخلاقی طلاب و تربیت حاکم بر جامعه دارد. تربیت اخلاقی، مسئولیتپذیری، انصاف و التزام به قواعد شرعی و عرفی سبب تابآوری در برابر بحرانها خواهد بود.
مدیر حوزه علمیه خراسان، تربیت اخلاقی را زمینهساز کاهش آسیبهای اجتماعی، تعارضهای نهادی و ارتقای سرمایههای اجتماعی میداند و میگوید: تربیت صرفاً کار خانواده و مدرسه و محدود به آموزشهای رسمی نیست، بلکه باید از سیاستگذاری کلان جامعه تا حرکت روزمره مسئولان را نیز شامل شده و در جامعه اسلامی، اخلاقمحوری فراتر از قانونمحوری دیده شود و مدیران جامعه اسلامی، همچون فرماندهان شهید جنگ تحمیلی الگوی رفتاری دیگران باشند.
گذر از پژوهشهای انتزاعی و کماثر
حجتالاسلام والمسلمین خیاط از اعضای انجمن اخلاق و تربیت اسلامی این حوزه خواست با بررسی چالشهای جدی حوزه اخلاق و تربیت و رویکردهای علمی مسئلهمحور به میدان آمده و به جای پژوهشهای صرفاً کتابخانهای، پیوند روشنی میان مسائل عینی و مشکلات جامعه با حوزههای علمی و دانشی برقرار کنند.
به عقیده او، در عرصه اخلاق و تربیت باید از مباحث انتزاعی و کماثر بگذریم تا شاهد تحولی جدی در این عرصه و راهبری بر وضعیت اخلاقی جامعه باشیم و پژوهشهای اخلاق و تربیت را به سمت فهم مسئله، ارائه راهحل و تولید الگوهای اخلاقی سوق دهیم.
مدیر حوزه علمیه خراسان همچنین گفت: اگر اخلاق و تربیت در مدارس علمیه کمرنگ باشد، آموزههای دانشی نیز به تبع آن، اثری در جهت کارکرد طلبگی نخواهد داشت و باید برای ارتقای این مهم در مدارس علمیه تمهیداتی اندیشید تا حوزه علمیه بتواند در حوزه حکمرانی تربیتی نیز گامهای بلندی بردارد.
وی ضمن تأکید بر ارائه راهبردهای اخلاقی و تربیتی برای جامعه اسلامی، انجمن اخلاق و تربیت حوزه علمیه خراسان را بهعنوان یکی از پیشروترین انجمن های این حوزه دانست و نسبت به توفیقات آن در پیشبرد اهداف و مسیر پیش رو ابراز امیدواری کرد.
اخلاق؛ اولویت نخست حوزه
حجتالاسلام والمسلمین ملکی، استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان در افتتاحیه انجمن اخلاق و تربیت اسلامی، اشاعه تفکر اخلاقمداری را بهعنوان اصل مهم در مسیر اثرگذاری هر مجموعه دانست و گفت: مسئله اخلاق و تربیت اسلامی در فضای حوزه، جامعه و نظام اسلامی باید بهعنوان اولویت نخست مطرح باشد.
وی اخلاقمداری را زمینه تجلی دانش و علمآموزی دانست و با تأکید بر اهمیت ورود میدانی در عرصه اخلاق، ابراز کرد: اگر فضای حوزه را با اخلاق و تربیت آباد کنیم، زمینه فعالیتهای دیگر نیز فراهم میشود؛ اما باید تلاش شود فعالیت انجمن، میدانی و در میان طلاب، مدارس علمیه و بدنه حوزه باشد تا بتواند اثر خود را بگذارد.
استاد درس خارج حوزه علمیه خراسان با اشاره به آیه دوم سوره مائده «تَعَاوَنُوا عَلَی الْبِرِّوالتقوی» عنوان کرد: حرکتهای طلبگی باید میدانی باشد و امروز فضای مدارس نیاز به درسهای اخلاق اساتید دارد.
حجتالاسلام والمسلمین ملکی یکی از اهداف مهم برپایی دروس اخلاق را انگیزهبخشی به طلاب و نسل جوان حوزه دانست و با بیان اینکه اخلاق و تربیت باید اولویت نخست باشد، گفت: رسالت مهم امروز ما در نظام اسلامی، انگیزه و روحیه دادن به نسل جوان طلبه و فراهم کردن زمینه حضور علمای حوزه در مدارس علمیه، اشاعه اسلام ناب محمدی و اخلاقمداری است.
زیستبوم علمی برای اخلاق
حجتالاسلام مجتبی الهیخراسانی، عضو هیئت مدیره انجمن علمی اخلاق و تربیت اسلامی معتقد است کارایی انجمنهای علمی، مبتنی بر شبکهسازی داخلی میان اعضاست و کارکردهای فرعی نیز دارند که یکی از مهمترین آنها ارتباط مؤثر با نهادهای رسمی مانند وزارت مربوط و سازمانهای دولتی یا نهادهای غیردولتی است.
به گفته الهیخراسانی، انجمنها نه سازمان و نهاد، بلکه شبکههای ارتباطی هستند که زمینه ایجاد یک ارتباط چندسویه میان عناصر هر سازمان را در قالب محیط فعال زیستبوم فراهم میکنند تا بستر آشنایی فعالان هر عرصه با دستاوردها و همافزایی با نخبگان علمی در توسعه فعالیتها فراهم شود.
بر این اساس، انجمن اخلاق و تربیت اسلامی تلاش میکند با تحقق ارتباطات و تعاملات وسیعتر میان مجموعههای مشابه یا همسو، به اهداف اخلاقی و تربیتی کمک کند. بهویژه حدود ۴۵۰ انجمن علمی ثبتشده در سراسر ایران که نزدیک به ۱۰ درصد آنها انجمنهای حوزوی و ۴۰ درصد نیز در موضوع علوم انسانی و اسلامی هستند.
او ماهیت انجمنها را بینالمللی و چندملیتی میداند و معتقد است حوزه علمیه نیز باید انجمنهای خود را بینالمللی بداند؛ همچنان که از دیرباز، حوزههای علمیه با تکیه بر سنتهای چندهزارساله خود در نجف، مشهد و قم، در فضای باز علمی پذیرای ملیتهای مختلف بوده اند.
حوزه در راستای بعثت
عضو هیئت مدیره انجمن اخلاق و تربیت اسلامی میگوید: همه فعالان این انجمن دارای تجربیات، دانش، توانمندی، مهارت و سوابق در عرصههای اخلاق و تربیتاند و در محور فعالیت آن نیز با هم همراهی، هدفگزینی، اولویتشناسی و مخاطبشناسی ویژهای دارند که برکات نیز نمایان و متجلی میشود.
به عقیده حجتالاسلام والمسلمین مرویانحسینی، گسترش مکارم اخلاق، فضائل معنوی و هدایتهای الهی ازجمله رسالتهای بعثت انبیای الهی است و یکی از مهمترین فلسفههای وجودی حوزه و روحانیت نیز همین عرصه خطیر بوده و امروز بیش از هر دورهای نیاز بشریت به اخلاق و تربیت مشهود است.
او به امتداد رفتارهای اخلاقی و الگویی عالمان اشاره میکند و میگوید: عالمان اخلاقی و مربیان معنوی همواره در حوزههای علمیه تشنهکامان و ارادتمندان را از هدایتها و رفتارهای الگویی خود بهرهمند میکنند.
به دنبال نمایهسازی بینالمللی
شورای اعطای مجوزهای حوزه علمیه خراسان تلاش زیادی برای تسریع در صدور مجوزهای نهادهای علمی، نشریات علمی، انجمنهای علمی، واحدها و مراکز پژوهشی داشته است؛ از جمله صدور مجوز پنج انجمن، چهار واحد پژوهشی، ۶ نشریه با رتبه علمی، دو نشریه با رتبه ترویجی و ۹۵ کرسی ترویجی.
تاکنون پنج انجمن علمی شامل انجمنهای علمی مصوب ازجمله انجمنهای ادبیات عرب مدرسه علمیه عالی نواب، مطالعات جامع زن و خانواده مدرسه علمیه اسلامشناسی، اقتصاد اسلامی مدرسه علمیه سلیمانیه، شبههپژوهی اندیشه رضوان دانشگاه علوم اسلامی رضوی و اخلاق و تربیت اسلامی مدرسه امام خمینی(ره) موفق به کسب مجوز شدهاند.
همچنین برای چهار واحد پژوهشی شامل مرکز پژوهشی تحقیقات تمدن اسلامی وابسته به مرکز تخصصی حوزوی تمدن اسلامی، مرکز پژوهشی مطالعات جامع زن و خانواده مدرسه اسلامشناسی حضرت زهرا(س)، مرکز پژوهشی دانشوران وابسته به مرکز تخصصی دارالفقه و مرکز پژوهشی فلسفه و حکمت اسلامی وابسته به مدرسه علمیه عباسقلی خان نیز مجوز فعالیت صادر شده است.
به گفته مدیر حوزه علمیه خراسان، ۶ نشریه با رتبه علمی و دو نشریه با رتبه ترویجی از حوزه علمیه خراسان منتشر میشود که عبارتاند از نشریه آموزههای نوین کلامی مدرسه علمیه عالی نواب، نشریه آموزههای فقه عبادی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، نشریه پژوهشنامه مذاهب کلامی مرکز تخصصی حوزوی ائمه اطهار(ع)، نشریه پژوهشهای نوین در گستره تاریخ، فرهنگ و تمدن شیعه مؤسسه علمی تحقیقاتی مکتب نرجس(س)، نشریه جستارهای ادب عربی مدرسه عالی نواب و نشریه حوزههای حکمت مدرسه عالی نواب.
وی معتقد است نمایه شدن نشریات در لیست نشریات وزارت علوم و همچنین کسب رتبههای ارزشمند در ارزیابیها نشان میدهد نشریات این حوزه از اتقان علمی لازم برخوردارند؛ اما گام بعدی تلاش برای نمایههای جهانی و بینالمللی نشریات حوزه علمیه خراسان و ارتقای سطوح علمی و پژوهشی روزافزون آن است.
نظر شما