‏‏سیمای جوانی از نسل امامت
حضرت علی اکبر(ع)، فرزند امام حسین(ع) و لیلی دختر ابی‌مُرّه، در اوایل خلافت عثمان به دنیا آمد. در میان فرزندان امام حسین(ع)، به دلیل اینکه بزرگترین پسر ایشان بود، به لقب "اکبر" مشهور شد. هرچند برخی منابع تاریخی از وجود سه فرزند به نام علی (اکبر، اوسط یا زین‌العابدین و اصغر) در خاندان امام حسین(ع) سخن گفته‌اند، اما جایگاه ویژه علی اکبر(ع) به عنوان نخستین شهید بنی‌هاشم که پس از یاران، به میدان رفت، در تاریخ کربلا برجسته است. امام حسین(ع) با دیدن تنهایی خود در میدان، او را به عنوان اولین قربانی از خاندان خویش به میدان نبرد فرستاد.

‏تجلی سه گانه پیامبر در کربلا
معرفی حضرت علی اکبر(ع) توسط امام حسین(ع) در لحظه وداع، یکی از عمیق‌ترین و زیباترین توصیفات تاریخی است. هنگامی که علی اکبر(ع) برای کسب اجازه به نزد پدر آمد، امام حسین(ع) با چشمان اشکبار، او را بدرقه کرد و خطاب به خداوند فرمود: «خدایا گواه باش جوانی را به مبارزه با اینان می‌فرستم که از نظر اخلاق، سیما و گفتار شبیه‌ترین مردم به رسول توست. ما هرگاه مشتاق دیدار پیامبرت می‌شدیم، به او نگاه می‌کردیم.» این عبارت مشهور «اَشبه الناس خَلقاً و خُلقاً و منطقاً برسولک» سه بعد اساسی از شباهت علی اکبر(ع) به پیامبر اکرم(ص) را بیان می‌کند:

‏۱. شباهت در "خَلق" (ظاهر و شمایل)
این شباهت به معنای زیبایی ظاهری و هیکل متناسب است. بر اساس روایت امام حسین(ع)، حضرت علی اکبر(ع) از نظر قیافه و شمایل ظاهری، کاملاً شبیه جدش رسول خدا(ص) بود. این شباهت به حدی بود که هرگاه بنی‌هاشم و اصحاب پیامبر(ص) دلتنگ دیدار پیامبر می‌شدند، به زیارت علی اکبر(ع) می‌رفتند تا یاد و خاطره ایشان را زنده کنند. این شباهت ظاهری، جلوه‌ای از کمال جسمانی بود که در وجود علی اکبر(ع) تجلی یافته بود.

‏۲. شباهت در "خُلق" (اخلاق و رفتار)
این شباهت به معنای دارا بودن اخلاقی نیکو و پسندیده است. اخلاق نیکوی پیامبر(ص) به اندازه‌ای عظیم بود که خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «انک لعلی خلق عظیم» (و تو دارای اخلاق بسیار بزرگی هستی). حضرت علی اکبر(ع) نیز در این خصلت، وارث کامل پیامبر(ص) بود. حسن خلق و برخورد نیکو، یکی از ستون‌های اصلی گسترش اسلام بود و علی اکبر(ع) نیز این ویژگی را به بهترین نحو از جدش به ارث برده بود.

‏۳. شباهت در "منطق" (گفتار و بیان)
منظور از شباهت در منطق، فصاحت و زیبایی در گفتار است. پیامبر اکرم(ص) بیانی بسیار شیوا، فصیح و واضح داشتند و خوش‌صدا و خوش‌لحن بودند. حضرت علی اکبر(ع) نیز در این خصوصیات، کاملاً شبیه جدش سخن می‌گفت. این شباهت در گفتار، نه صرفاً در علم منطق، بلکه در سیره و روش بیان، بیانگر کمالات انسانی بود که در او به ودیعه گذاشته شده بود.

‏پیام تاریخی یک شهادت
توصیف عمیق و جامع امام حسین(ع) از فرزندش، تنها یک توصیف عاطفی نبود، بلکه یک اعلامیه تاریخی برای آیندگان بود. امام(ع) با این کار به جهانیان اعلام کرد که بنی‌امیه و پیروانشان چه کسی را به قتل می‌رسانند. این اقدام، نشان داد که دشمنان اهل بیت(ع) نه تنها با امام حسین(ع)، بلکه با تمام میراث و سیره پیامبر(ص) در ستیز هستند. شهادت علی اکبر(ع) به این معنا بود که اگر قاتلان کربلا قدرت داشتند، خود پیامبر(ص) را نیز به خاطر مطامع دنیوی به قتل می‌رساندند. لذا شهادت علی اکبر(ع)، معیار حق و باطل را در تاریخ روشن ساخت و ثابت کرد که راه درست، مسیر امامت است و راه باطل، همان راه قدرت‌طلبان و مدعیان خلافت.