بهگزارش قدس آنلاین، امنیت غذایی یکی از ارکان اساسی امنیت ملی هر کشور محسوب میشود؛ موضوعی که در شرایط جنگ اقتصادی و تشدید تحریمها اهمیت آن چند برابر میشود.
در ایران بخش قابل توجهی از تولید محصولات پروتئینی مانند گوشت مرغ، تخممرغ و بخشی از محصولات لبنی به واردات نهادههای دامی وابسته است؛ وابستگیای که میتواند در شرایط بحران به یک گلوگاه جدی برای تأمین غذای مردم تبدیل شود. تمرکز واردات این نهادهها از مسیرهای معدود و اتکا به چند قلم کالای خاص نیز این آسیبپذیری را تشدید کرده است. هرچند در حال حاضر بازار نهادههای دامی و محصولات پروتئینی کشور با کمبود جدی مواجه نیست، اما کارشناسان معتقدند طرح این هشدارها با هدف پیشگیری از بحرانهای احتمالی و تقویت تابآوری امنیت غذایی در شرایط پرریسک منطقهای ضروری است.
کارشناسان حوزه کشاورزی معتقدند برای افزایش تابآوری کشور در حوزه امنیت غذایی باید هرچه سریعتر مسیرهای تأمین نهادهها و الگوی تغذیه دام و طیور بازطراحی شود.
وابستگی محصولات پروتئینی به نهادههای وارداتی
در همین زمینه مهدی خداوردی، کارشناس حوزه کشاورزی و امنیت غذایی در گفتوگو با قدس به بررسی مهمترین چالشهای تأمین نهادههای دامی و راهکارهای کاهش وابستگی کشور در این حوزه پرداخته است.
این کارشناس حوزه امنیت غذایی با اشاره به وابستگی گسترده زنجیره تولید مرغ، تخممرغ و سایر محصولات پروتئینی کشور به نهادههای وارداتی، هشدار داد این وابستگی در شرایط جنگ و تحریم میتواند به یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیری امنیت غذایی ایران تبدیل شود. او تأکید کرد: برای کاهش این ریسک باید مسیر تأمین نهادهها، الگوی تغذیه دام و طیور و همچنین زیرساختهای وارداتی کشور به سرعت بازطراحی شود.
وی با اشاره به ساختار فعلی تأمین خوراک دام و طیور کشور گفت: زنجیره تولید محصولات پروتئینی در ایران به شکل قابل توجهی به نهادههای وارداتی مانند ذرت دانهای، کنجاله سویا و جو وابسته است و همین مسئله در شرایط جنگ و تحریم میتواند به یک نقطه ضعف جدی در امنیت غذایی کشور تبدیل شود.
تأمین فعلی نهاده از کشورهای عامل زنجیره تحریم
این کارشناس حوزه کشاورزی افزود: برای تولید محصولات پروتئینی مورد نیاز کشور سالانه به طور متوسط حدود ۱۰ میلیون تن ذرت دانهای، ۴.۲ میلیون تن کنجاله سویا و حدود ۳ میلیون تن جو وارد میشود و این حجم وابستگی نشان میدهد که هرگونه اختلال در مسیر واردات میتواند مستقیم بر تولید مرغ، تخممرغ و سایر محصولات پروتئینی اثر بگذارد.
خداوردی با اشاره به منشأ تأمین این نهادهها ادامه داد: بررسیها نشان میدهد بخش قابل توجهی از تأمین این نهادهها، بهویژه ذرت و کنجاله سویا، با عاملیت کشورهایی انجام میشود که یا در زنجیره تحریم حضور دارند یا در فرایند تسویه ارزی و حملونقل نقش واسطهای ایفا میکنند. علاوه بر این، بخش عمده ترخیص این نهادهها نیز به بنادر جنوبی کشور بهویژه بندر امام خمینی(ره) وابسته است.
ضرورت مقاومسازی زیرساختهای لجستیکی
وی گفت: در صورت تشدید درگیریها و گسترش جنگ ترکیبی علیه ایران، این احتمال وجود دارد که دشمنان با هدف ضربه به امنیت غذایی کشور، مسیرهای تأمین نهادههای دامی را با اختلال مواجه کنند یا حتی زیرساختهای لجستیکی در بنادر جنوبی را هدف قرار دهند.این کارشناس حوزه امنیت غذایی افزود: ایجاد اختلال در تأمین نهادههای دامی میتواند در مدت کوتاهی زنجیره تولید مرغ، تخممرغ و حتی بخشی از تولیدات لبنی کشور را دچار بحران کند و چنین وضعیتی از یک مسئله صرفاً اقتصادی یا غذایی فراتر رفته و به تهدیدی در سطح امنیت ملی تبدیل میشود.
بررسی راهبردهای مقاومسازی
خداوردی در ادامه با تأکید بر ضرورت مقاومسازی این بخش گفت: برای کاهش آسیبپذیری فعلی، سه راهبرد اصلی باید بهصورت همزمان در دستور کار قرار گیرد.وی توضیح داد: نخستین راهبرد، بازطراحی سبد تغذیه دام و طیور کشور و استفاده از نهادههای جایگزین برای ذرت و کنجاله سویاست تا وابستگی به این اقلام وارداتی کاهش یابد.او افزود: راهبرد دوم متنوعسازی مبادی واردات و حرکت به سمت همکاری با کشورهای دوست و غیرهمسو با تحریمهاست. در این مسیر همچنین میتوان از ارزهای جایگزین دلار برای تسویه معاملات استفاده کرد.
خداوردی خاطرنشان کرد: راهبرد سوم نیز کاهش وابستگی به بنادر جنوبی از طریق تقویت زیرساختها و استفاده از ظرفیت بنادر شمالی کشور است؛ مسیری که میتواند ریسکهای لجستیکی در شرایط بحران را به طور قابل توجهی کاهش دهد.
استفاده از ظرفیتهای منطقه اوراسیا و همسایههای شمالی
وی با اشاره به ظرفیتهای منطقه اوراسیا گفت: روسیه و قزاقستان به عنوان دو کشور همسایه شمالی دارای منابع قابل توجهی از نهادههای جایگزین هستند؛ محصولاتی مانند کنجاله آفتابگردان بدون پوسته، ضایعات بوجاری گندم، گلوتن ذرت، ضایعات تقطیری ذرت و ترتیکاله که میتوانند در سبد خوراک دام و طیور ایران مورد استفاده قرار گیرند.
این کارشناس حوزه کشاورزی افزود: در کنار این موضوع، امکان استفاده از سازوکارهای مالی جایگزین نیز وجود دارد؛ به عنوان مثال میتوان بخشی از منابع ارزی یوآنی حاصل از فروش نفت به چین را به شبکه بانکی روسیه منتقل کرد و از طریق تسویه روبلی برای واردات این نهادهها اقدام کرد.
بهرهگیری از بنادر شمالی برای واردات کالاهای اساسی
خداوردی با اشاره به ظرفیت بنادر شمالی کشور گفت: بندر امیرآباد یکی از مجهزترین بنادر شمالی ایران است که با ۱۵ اسکله، اتصال به شبکه راهآهن سراسری، سیلوهای مکانیزه و انبارهای وسیع، ظرفیت قابل توجهی برای واردات کالاهای اساسی دارد.
وی افزود: این بندر در حال حاضر تنها بخشی از ظرفیت واقعی خود را استفاده میکند. با وجود ظرفیت بالقوه ۷.۵ میلیون تن در سال و ثبت رکورد ۴.۷میلیون تن تخلیه و بارگیری، امکان افزایش واردات کالاهای اساسی از این مسیر وجود دارد.
او ادامه داد: علاوه بر مسیر دریایی، شبکه ریلی اینچهبرون، سرخس و آستارا نیز میتواند بیش از ۲ میلیون تن ظرفیت خالی برای انتقال نهادههای دامی به کشور فراهم کند و در نتیجه بخشی از فشار واردات از بنادر جنوبی برداشته شود.
اشکال در صدور مجوز واردات برخی نهادههای جایگزین
خداوردی تأکید کرد: در حال حاضر مهمترین مانع برای اجرای این راهکارها، صادر نشدن مجوز واردات برخی نهادههای دامی جایگزین است. بنابراین اولویت نخست دولت باید صدور این مجوزها و همچنین رفع موانع لجستیکی در بنادر و مسیرهای ریلی شمال کشور باشد.
وی خاطرنشان کرد: اجرای چنین برنامه عملیاتی میتواند یکی از مهمترین نقاط آسیبپذیری کشور در حوزه امنیت غذایی را کاهش داده و تابآوری زنجیره تأمین محصولات پروتئینی را در شرایط بحرانی افزایش دهد.
امنیت غذایی کشور نیازمند نگاه راهبردی و پیشنگرانه
بررسیها نشان میدهد امنیت غذایی کشور بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه راهبردی و پیشنگرانه است. وابستگی گسترده به نهادههای وارداتی، تمرکز واردات در چند مسیر معدود و نبود تنوع در منابع تأمین میتواند در شرایط بحران به یک تهدید جدی برای تولید محصولات پروتئینی تبدیل شود.
به اعتقاد کارشناسان، حرکت به سمت استفاده از نهادههای جایگزین، گسترش همکاری با کشورهای همسو و فعالسازی ظرفیت بنادر و مسیرهای ترانزیتی شمالی ازجمله اقداماتی است که میتواند تابآوری زنجیره تأمین غذا در کشور را افزایش دهد. به نظر میرسد اگر این سیاستها در قالب یک برنامه عملیاتی و با هماهنگی دستگاههای مرتبط اجرا شود، بخش مهمی از آسیبپذیری فعلی در حوزه تأمین نهادههای دامی کاهش یافته و امنیت غذایی کشور در شرایط پرریسک منطقهای تقویت خواهد شد.
نظر شما