برای برخی والدین، این تاریخها زیبا، ماندگار و متفاوتاند؛ تاریخی که راحتتر به خاطر سپرده میشود، در شبکههای اجتماعی جلوه بیشتری دارد یا حتی به باور برخی، میتواند برای آینده فرزند خوشیمن باشد.
اما از نگاه پزشکان، این روزهای رُند، تنها یک پدیده تقویمی نیست؛ بلکه زمانی است که گاهی میان خواسته خانواده و اصول علمی پزشکی تعارض ایجاد میشود؛ تعارضی که در نهایت ممکن است هزینه آن را مادر و نوزادی بپردازند که تنها چند روز دیگر برای تکامل طبیعی خود زمان نیاز داشتند.
وقتی «یک عدد» به عامل تصمیم پزشکی تبدیل میشود
سالهاست همزمان با فرا رسیدن تاریخهای مشابه در تقویم، تقاضا برای سزارین انتخابی افزایش پیدا میکند. اگرچه بسیاری از این درخواستها از سوی پزشکان پذیرفته نمیشود، اما تکرار این اتفاق نشان میدهد که یک تغییر فرهنگی در حال شکلگیری است؛ تغییری که در آن، زیبایی یک تاریخ گاهی از توصیههای پزشکی مهمتر تلقی میشود.
دکتر تهمینه فرجخدا، سرپرست مرکز تحقیقات مراقبتهای پرستاری و مامایی دانشگاه علوم پزشکی یزد، با هشدار نسبت به این روند تأکید میکند که هیچ تاریخی ارزش به خطر انداختن سلامت مادر و نوزاد را ندارد.
به گفته او، جلو انداختن زمان زایمان بدون اندیکاسیون پزشکی میتواند باعث تولد نوزاد پیش از تکامل کامل ریهها و سایر اندامها شود؛ موضوعی که احتمال مشکلات تنفسی، بستری در بخش مراقبتهای ویژه نوزادان (NICU)، ضعف سیستم ایمنی و حتی افزایش خطر مرگ نوزاد را به دنبال دارد.
چند روز؛ اما گاهی سرنوشتساز
برای بسیاری از خانوادهها، چند روز زودتر به دنیا آمدن نوزاد تفاوت مهمی به نظر نمیرسد، اما از نگاه متخصصان زنان و نوزادان، هفتههای پایانی بارداری از حساسترین مراحل رشد جنین است.
در این روزها ریهها، مغز و سیستم ایمنی همچنان در حال تکامل هستند و هرگونه ختم زودهنگام بارداری بدون ضرورت پزشکی میتواند احتمال بروز عوارض را افزایش دهد.
مریم فاتح، کارشناس مسئول مامایی دانشگاه علوم پزشکی زنجان نیز با اشاره به افزایش درخواست سزارین در تاریخهای رُند میگوید که حتی چند روز تعجیل غیرضروری میتواند خطر سندرم دیسترس تنفسی را افزایش دهد؛ وضعیتی که ممکن است نوزاد را راهی بخش مراقبتهای ویژه کند.
سزارین؛ جراحی نجاتبخش، نه انتخاب تقویمی
سزارین یکی از مهمترین دستاوردهای پزشکی است و در بسیاری از موارد جان مادر و نوزاد را نجات میدهد، اما همین عمل زمانی که بدون ضرورت انجام شود، خود میتواند منبع خطر باشد.
سازمان جهانی بهداشت (WHO) بارها تأکید کرده است که سزارین باید زمانی انجام شود که اندیکاسیون پزشکی وجود داشته باشد؛ زیرا انجام غیرضروری آن با افزایش خطر خونریزی، عفونت، عوارض بیهوشی، طولانی شدن دوران نقاهت مادر و حتی افزایش احتمال مشکلات در بارداریهای بعدی همراه است. این سازمان همچنین هشدار داده است که نرخ سزارین در جهان به بیش از ۲۱ درصد رسیده و همچنان در حال افزایش است؛ در حالی که بخش قابل توجهی از این جراحیها از نظر پزشکی ضروری نیستند. (World Health Organization)
شبکههای اجتماعی چگونه بر اتاق عمل اثر گذاشتند؟
اگر تا دو دهه قبل دلیل انتخاب یک تاریخ خاص بیشتر به باورهای سنتی محدود میشد، امروز شبکههای اجتماعی نقش پررنگی در این پدیده دارند.
در فضای اینستاگرام و سایر شبکههای اجتماعی، تاریخ تولد نیز به بخشی از هویت دیجیتال خانواده تبدیل شده است؛ تولدی که با عکسهای حرفهای، هشتگهای خاص و انتشار گسترده همراه میشود.
جامعهشناسان این روند را بخشی از «فرهنگ نمایش» میدانند؛ فرهنگی که در آن حتی رویدادهای کاملاً شخصی نیز برای دیده شدن بازتعریف میشوند.
در چنین فضایی، داشتن فرزندی با تاریخ تولد ۱۴۰۵/۰۵/۰۵ برای برخی خانوادهها تنها یک خاطره نیست؛ بلکه نوعی تمایز اجتماعی محسوب میشود.
این پدیده فقط مختص ایران نیست
تمایل به انتخاب زمان تولد بر اساس باورهای فرهنگی یا تاریخهای خاص، محدود به ایران نیست.
چین یکی از شناختهشدهترین نمونههاست. در فرهنگ سنتی چین، برخی اعداد خوشیمن و برخی دیگر نحس تلقی میشوند. در سالهایی که تقویم چینی با نمادهای خاص مانند «سال اژدها» همزمان میشود یا تاریخهای خوشیمن فرا میرسد، افزایش برنامهریزی برای زایمان گزارش شده است. پژوهشهای بینالمللی نیز انتخاب تاریخ تولد بر اساس شانس و خوشیمنی را یکی از عوامل فرهنگی مؤثر بر افزایش سزارین در برخی کشورها معرفی کردهاند.
در برزیل نیز سالهاست سزارینهای برنامهریزیشده بسیار رایج هستند. در برخی بیمارستانهای خصوصی حتی تولد به یک مراسم از پیش طراحیشده تبدیل شده و خانوادهها زمان دقیق آن را هفتهها قبل تعیین میکنند. هرچند انگیزه اصلی همیشه تاریخ رُند نیست، اما فرهنگ برنامهریزی کامل برای تولد، یکی از عوامل افزایش سزارین انتخابی در این کشور محسوب میشود.
در برخی کشورهای شرق آسیا نیز باور به اعداد خوشیمن یا نجوم سنتی باعث میشود خانوادهها برای زمان تولد برنامهریزی کنند؛ موضوعی که بارها مورد توجه پژوهشگران حوزه سلامت قرار گرفته است.
فشاری که کمتر دیده میشود
افزایش سزارینهای مناسبتی فقط یک مسئله فردی نیست.
زمانی که تعداد زیادی از خانوادهها خواهان انجام زایمان در یک روز مشخص باشند، فشار قابل توجهی بر بیمارستانها وارد میشود:
افزایش حجم اتاقهای عمل
نیاز بیشتر به متخصصان بیهوشی و زنان
اشغال تختهای بیمارستان
افزایش احتمال کمبود ظرفیت بخش NICU
مصرف بیشتر فرآوردههای خونی و تجهیزات درمانی
در چنین شرایطی، ظرفیت نظام سلامت ممکن است به جای بیماران اورژانسی، صرف درخواستهایی شود که ضرورت پزشکی ندارند.
وزارت بهداشت چه میگوید؟
بر اساس دستورالعملهای وزارت بهداشت، انجام سزارین صرفاً برای رُند شدن تاریخ تولد مجاز نیست و ختم بارداری باید تنها بر اساس معیارهای علمی و وضعیت مادر و جنین انجام شود.
به همین دلیل، در روزهای منتهی به تاریخهای خاص، نظارت بر پروندههای زایمان در بسیاری از مراکز درمانی تشدید میشود تا از انجام سزارین بدون اندیکاسیون پزشکی جلوگیری شود.
میان آرزو و مسئولیت
خواستن یک تاریخ خاص برای تولد فرزند، در ظاهر تصمیمی ساده و احساسی است؛ تصمیمی که شاید از سر عشق، خاطرهسازی یا حتی باورهای فرهنگی گرفته شود.
اما پزشکی بر پایه احتمال و شانس عمل نمیکند؛ بر پایه شواهد علمی تصمیم میگیرد.
اگر تنها چند روز باقیمانده از بارداری بتواند احتمال مشکلات تنفسی، بستری شدن در NICU یا عوارض جراحی را کاهش دهد، آن چند روز ارزشمندتر از هر ترکیب زیبای اعداد روی تقویم است.
شاید زیباترین تاریخ تولد، نه روزی باشد که اعدادش رُند است، بلکه روزی باشد که پزشک با اطمینان بگوید: «اکنون بهترین زمان برای تولد است.»
نظر شما