البته بحث «اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی» چند سالی هست میان متخصصان و روان‌شناسان بالا و پایین می‌شود، اما سخت در اشتباهید اگر فکر می‌کنید این مقوله، آن هم در دوره و زمانه‌ای که هزارجور خطر اعتیاد به مخدرهای صنعتی و سنتی وجود دارد، فقط یک نظریه و یا هشدار فانتزی است. واقعیت این است که معضل اعتیاد مجازی از حد حرف و حدیث و پیش‌بینی و حدس و گمان نظریه‌پردازان گذشته و همین حالا خیلی‌ها به فکر درمانش افتاده‌اند.

نه فقط اردوگاه

ماجرا حتی از حد قوانین و مقررات تازه‌ای که برخی کشورها برای محدود کردن استفاده نوجوانان و جوانان از شبکه‌های اجتماعی وضع کرده‌اند هم فراتر رفته است. یعنی در حالی که از یک سو دانشمندان و محققان گزارش می‌دهند که مثلاً مصرف مشروبات الکلی در میان جوانان و نسل‌های زِد و غیره به‌شدت کاهش یافته و بسیاری از کارخانه‌های سازنده محصولات الکلی با مشکل مواجه شده‌اند، از سوی دیگر هشدارها و اقدام‌ها درباره اعتیاد دیجیتالی افزایش یافته است.
تازه‌ترین خبر اینکه «یورونیوز» گزارش داده ایتالیایی‌ها نخستین مرکز «ترک اعتیاد به شبکه‌های اجتماعی» را راه‌اندازی کرده‌اند. البته وقتی حرف از ترک اعتیاد می‌شود فکر نکنید قضیه مثل اردوگاه‌های نگهداری معتادان؛ بستن به تخت، سم زدایی و دارودرمانی و این جور اقدامات است. مرکز «دیسکاور» در شهر فلورانس، چیزی مثل کمپ‌های ترک اعتیاد و درواقع نخستین مرکز تخصصی ایتالیا برای مقابله با خطرهای استفاده نادرست از فضای دیجیتال و شبکه‌های اجتماعی است. در این مرکز بر استفاده آگاهانه از شبکه‌های اجتماعی و قطع ارتباط‌های هدفمند و علمی با برخی جنبه‌های منفی این فضا تأکید می‌شود.
این ابتکار که توسط مؤسسه Asl Toscana centro، شهرداری فلورانس و تعاونی Retesviluppo پیش برده می‌شود، نخستین تلاش در ایتالیا و بلکه اروپا به حساب می آید و هدفش هم همان‌طور که گفتیم مواجهه با پدیده اعتیاد به جهان دیجیتال است که پیش از همه جوانان را درگیر می‌کند و پیامدهای اجتماعی و فرهنگی زیادی به همراه دارد.

سوءمصرف شبکه‌های اجتماعی

یکی از مسئولان این طرح درباره کم و کیف عملکرد این مرکز ترک اعتیاد توضیح می‌دهد: «فناوری‌های دیجیتال بخشی از زندگی روزمره دختران و پسران است و یک فرصت فوق‌العاده به شمار می‌رود.
درست به همین دلیل ما موظفیم آن‌ها را به سمت استفاده هر چه آگاهانه‌تر همراهی کنیم و کمک کنیم میان زمانی که در اینترنت می‌گذرانند و وقتی که در روابط، ورزش، فرهنگ و تجربه‌های مشترک صرف می‌کنند، تعادلی پیدا کنند».
همان‌طور که پیش‌تر هم در این صفحه نوشتیم بحث بر سر اعتیاد دیجیتال در همه جای جهان مطرح است و می‌دانید که این روزها در اروپا راه‌حل‌های مختلفی به کار گرفته شده است. نخستین کشوری که قانون سختگیرانه‌ای علیه پلتفرم‌ها به تصویب رسانده، استرالیاست که ارائه‌دهندگان خدمات را موظف می‌کند سن کاربران را راستی‌آزمایی کنند. این اقدام تنها شامل شبکه‌هایی مانند اینستاگرام، تیک‌تاک یا فیس‌بوک نمی‌شود، بلکه انواع دیگری از خدمات آنلاین را نیز دربر می‌گیرد.اما در ایتالیا هنوز تدابیری مشابه دیگر کشورهای اتحادیه اروپا به اجرا گذاشته نشده است. پروژه «دیسکاور» که پس از تابستان به صورت رسمی آغاز به کار خواهد کرد، قرار است در سطح پیشگیری از سوءاستفاده و استفاده نادرست از صفحه‌نمایش‌ها و پلتفرم‌ها وارد عمل شود و در عین حال استفاده آگاهانه از آن‌ها را هم ترویج کند.
«استر ماکری» مدیر تعاونی Retesviluppo می‌گوید: «ما صرفاً ممنوعیت‌های ساده پیشنهاد نخواهیم کرد، بلکه رویکردی نوآورانه را بر دو ستون بنا می‌کنیم. اول قطع ارتباط هدایت‌شده و ترویج استفاده آگاهانه از فناوری و دوم اینکه جوانان از مصرف‌کنندگان منفعل به بازیگران فعال زمان خودشان تبدیل شوند. مرکز Discover می‌خواهد به نقطه اتصالی باز برای منطقه تبدیل شود تا این پدیده را تحلیل کند، مداخلات و کارگاه‌های عملی را راه بیندازد، جامعه را آموزش دهد و آن بافت اجتماعی که اعتیاد یا انزوای دیجیتال آن را در معرض ازهم‌گسیختن قرار داده را بازسازی کند».

درها باز است

این مرکز پذیرای جوانان ده تا بیست‌وپنج ساله خواهد بود و مدیریت آن را تعاونی Retesviluppo برعهده دارد؛ تعاونی‌ای که با یک تیم متشکل از کارکنان، همکاران و داوطلبان، تجربه‌ای بیش از یک دهه در مدارس دارد. ازجمله خدمات پیش‌بینی‌شده می‌توان به مسیرهای مشاوره و جهت‌یابی، یک بخش مشاوره و گفت‌وگو و فعالیت‌های کارگاهی اشاره کرد که هم بر آموزش رسانه‌ای و هم بر تقویت جنبه‌های اجتماعی، از طریق بازی‌های رومیزی، فعالیت‌های دستی و گروهی، تمرکز دارد.
«دیسکاور» خود را به عنوان فضایی آموزشی معرفی می‌کند که درهای آن به روی والدین و مربیان بیرون از مرکز هم باز است، اما در صورت بروز وضعیت‌های پیچیده‌ای مانند کناره‌گیری اجتماعی، انزوا یا مشکلات روانی، نهاد بهداشتی Asl می‌تواند با هماهنگ کردن خدمات تخصصی موجود در منطقه وارد عمل شود.
به هرحال می‌شود راه‌اندازی چنین مرکزی را در یک کشور اروپایی به فال نیک گرفت چون نگاه و هدفی عالی و منطقی پشت راه‌اندازی آن وجود دارد و فقط با شعارها و یا قوانین سختگیرانه به مقابله با شبکه‌های اجتماعی و یا تمایلات جوانان و نوجوانان در این زمینه نمی‌پردازد. «والریو ماری» مدیر Asl Toscana centro هم تأکید می‌کند: «این مرکزی است که وجود آن در منطقه ما ضروری بود و نبودش احساس می‌شد و حالا همه ما، متعهد شده‌ایم به اشتراک‌گذاری راهبردها و برنامه‌ها را زنده نگه داریم. یک ارزش افزوده اساسی در کار ما این است که میان فعالیت‌های پیشگیرانه از اعتیاد با خدمات تخصصی و علمی ارتباط و پیوندی عمیق ایجاد می‌شود. همه این‌ها در چشم‌اندازی مبتنی بر مسئولیت‌پذیری انجام می‌شود، یعنی چشم‌اندازی که فقط بر امر و نهی، ممنوعیت و برخورد سلبی تکیه نمی‌کند و افق روشن‌تر و آگاهانه‌ای را پیش روی همه ترسیم می‌کند».