شرکت فرش آستان قدس رضوی در ابتدای دهه ۶۰ با هدف اشتغالزایی در حوزه قالیبافی و تأمین فرشهای دستباف نفیس برای حرم مطهر امام رضا(ع) تأسیس شد. پیش از تأسیس این شرکت فرشهای حرم مطهر معمولاً از محل وقف یا نذورات تأمین میشد و پیشبینی خاصی برای زمان فرسودگی و نیاز به جایگزینی آنها وجود نداشت. از سوی دیگر با توجه به طرحهای توسعه حرم مطهر پس از انقلاب اسلامی و تصمیم برای ساخت رواقهای جدید نیاز به مجموعهای منسجم برای تأمین فرشهای مناسب احساس میشد، بر این اساس این شرکت با رویکرد ایجاد اشتغال، تأمین فرشهای مورد نیاز حرم مطهر و حفظ میراث کهن فرش دستباف ایرانی شکل گرفت و اکنون حدود ۴۵سال است که به فعالیت خود ادامه میدهد.
ساختار متمرکز تولید، عاملی برای حفظ کیفیت و اصالت فرش
مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی ضمن بیان این مطلب در گفتوگو با خبرنگار ما درباره ساختار کارگاهی و زنجیره تولید متمرکز این شرکت گفت: مجتمع مرکزی شرکت در منطقه کنهبیست در شرق مشهد واقع شده و شعبه دوم شرکت در شهرستان کاشمر دایر است؛ چرا که مشهد و کاشمر دو قطب اصلی فرشبافی در استان خراسان رضوی به شمار میروند و در حال حاضر هر دو شعبه وظیفه تأمین فرشهای حرم مطهر را بر عهده دارند.
حمید کارگر یکی از ویژگیهای بارز این مجموعه را تمرکز بر تمام حلقههای زنجیره تأمین فرش دستباف دانست و عنوان کرد: تمام حلقههای مورد نیاز در فرایند بافت فرش در کنار یکدیگر قرار دارند، به طوری که واحدهای طراحی، بافت، رنگرزی، پرداخت تکمیل و قالیشویی به صورت متمرکز در مجموعه فعالیت میکنند و فرایند رنگرزی در این شرکت به طور کامل با استفاده از رنگینههای گیاهی و طبیعی انجام میشود و باید گفت رنگهای شیمیایی هیچ جایگاهی در این فرایند ندارند.
وی بهرهگیری از دارهای فلزی بزرگ را از ویژگیهای منحصر به فرد دیگر این شرکت معرفی کرد و ادامه داد: در شرکت فرش آستان قدس رضوی متناسب با نیاز صحنها و رواقهای حرم مطهر به فرشهای بزرگ پارچه دارهای بزرگی برای این منظور تعبیه شده و وجود دارهای فلزی بزرگ امکان تولید فرشهای بزرگ پارچه را فراهم میکند و این یک مزیت اساسی است زیرا بیشتر تولیدکنندگان فرش در قالب کارگاههای کوچک یا تولیدات خانگی فعالیت میکنند ضمن آنکه اعمال نظارت متمرکز بر تمامی مراحل تولید موجب شده محصولات از نظر کیفی در بالاترین سطح باشند و از بهترین پشم، بهترین مواد رنگزا و مرغوبترین مواد اولیه عاری از هر گونه تقلب یا خطای بافت استفاده شود.مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی در تکمیل توضیحات خود با تأکید بر اهمیت اشتغالزایی افزود: این شرکت علاوه بر دو مجتمع تولیدی در مشهد و کاشمر دارای یک واحد بازرگانی و نمایشگاه دائمی در خیابان خسروی مشهد نیز هست و این واحد اقدامهایی را در زمینه برندسازی، افزایش کانالهای توزیع و حضور در نمایشگاههای مختلف برای توسعه فعالیتهای خود آغاز کرده تا بازارهای جدیدتری را برای حدود ۴۵۰قالیباف در دو کارگاه اصلی شرکت و بیش از ۳۰۰قالیباف در کارگاههای برونسپاری در استانهای مختلف تعریف کند.به گفته وی پروژه بزرگ و ویژه با هدفگذاری اشتغالزایی که بر اساس آن به زودی هزار قالیباف جدید در مناطق مستعد ۱۱ استان کشور مشغول به کار خواهند شد تا تولید بیش از ۵هزار مترمربع فرش را در رجشمارهای مختلف محقق کنند از دیگر پروژههای مهم این شرکت است.
فرصتسازی در بازار جهانی فرش دستباف
کارگر با اشاره به پیشینه فلسفه تأسیس این شرکت عنوان کرد: هر چند در ابتدا هدف نخست این شرکت تأمین فرش حرم مطهر بوده اما در سالهای اخیر بازارهای داخلی و خارجی نیز مورد توجه قرار گرفتهاند و بخش عمدهای از تولیدات برونسپاری که در خارج از کارگاههای متمرکز بافته میشوند برای عرضه در بازارهای مختلف در نظر گرفته شدهاند، بر همین اساس بخش بازرگانی شرکت به شدت تقویت شده و تولید فرش در انواع نقشهها، رنگبندیها، ابعاد و رجشمارهای مختلف از درشتبافت تا ریزبافت برای بازارهایی غیر از حرم مطهر برنامهریزی شده است.
وی در پاسخ به این پرسش که این شرکت چه بازارهای هدف صادراتی داشته است، توضیح داد: تا سال گذشته صادرات مستقیم فرش توسط شرکت انجام نشده و فروش خارجی عمدتاً به صورت غیرمستقیم یا صادرات چمدانی توسط تاجران، گردشگران و زائران خارجی بوده است که اقدام به خرید فرش میکردند یا برخی بازرگانان خارجی فرشها را برای صادرات میخریدند، با این حال در برنامههای آینده شرکت به طور جدی ورود به عرصه صادرات مستقیم هدفگذاری شده و به دنبال تحقق آن هستیم. صادرات فرش ایران در سالهای اخیر روند نزولی شدیدی را تجربه کرده و حجم صادرات در پنج سال گذشته به حدود یکدهم میزان پیشین کاهش یافته، اما شرکت فرش آستان قدس رضوی تلاش دارد در این بازار کوچک شده با تکیه بر مزیتهای رقابتی خود در بازارهای هدف خارجی فرصتسازی کند و به تقویت جایگاه فرش ایرانی بپردازد.
بازبافی فرشهای شاخص موزهای
مدیرعامل شرکت فرش آستان قدس رضوی به تولیدات شاخص این شرکت اشاره کرد و گفت: از جمله فرشهای شاخص تولید شده میتوان به فرشهای بزرگ پارچه در ابعاد ۱۲ در ۱۲ متر برای رواقهای حرم مطهر و بافت یک فرش ۷۰رج که بازبافی طرحی قدیمی مربوط به دوره صفوی موجود در موزه ویکتوریا و آلبرت لندن است اشاره کرد. ضمن آنکه چندین طرح موزهای دیگر نیز در حال بازطراحی و بازآفرینی هستند و از دیگر نمونههای خاص میتوان به فرش ضامن آهو اشاره کرد که تکفرشی منحصر به فرد با نقشمایههای مرتبط با حضرت رضا(ع) است. فرشهای دیگری نیز بر اساس مینیاتورها و نگارههای دورههای ایلخانی و سلجوقی در حال بافت هستند که نقشههای آنها بر پایه پژوهش روی نگارههای تاریخی استخراج شده است.
کارگر با اشاره به بافت فرش ایرانجان در سال گذشته بیان کرد: این فرش حاوی نقشه ایران است که هر یک از استانهای کشور را با نقشه فرش مشهور همان منطقه نمایش میدهد. طراحی این فرش پس از جنگ ۱۲روزه انجام شد و بافت آن به پایان رسید و همچنان نمونههای متعدد دیگری از این دست فرشهای خاص تولید شده یا در مرحله بافت قرار دارند.
احیا و ترویج میراث کهن فرش ایرانی
وی در پایان یکی از اصول اساسی در تولیدات فرش آستان قدس رضوی را پایبندی به اصالتها در طراحی نقوش و انتخاب رنگها معرفی و تأکید کرد: این اصالت به معنای تعهد به میراث هنری مکتب خراسان و به ویژه مکتب هرات است و بیشتر نقشمایههای نقوش و گلهای به کار رفته یادآور مکتب هرات و خراسان هستند که نظیر آنها در کاشیکاری معماری و آرایههای تزئینی منطقه دیده میشود و هدف شرکت در کنار حفظ کیفیت، احیای ویژگیهای هنری بومی منطقه است که تلاش میکنیم بر مبنای آن به احیا و حفظ این هنر اصیل بپردازیم.
نظر شما