نهجالبلاغه دایرةالمعارفی از فرهنگ اسلامی و از مهمترین منابع برای شناخت اسلام و ارزشهای دینی بوده و فصاحت و بلاغت بالایش را علت جاذبه و ماندگاری این کتاب میدانند.
بهانه پرداختن به این موضوع، برگزاری نشست علمی و تخصصی «زیستن با نهجالبلاغه» بود که روز گذشته با حضور دکتر سید محمدمهدی جعفری؛ استاد بازنشسته دانشگاه شیراز، مترجم برگزیده و پژوهشگر نامآشنای متون علوی، دکتر احد فرامرز قراملکی؛ رئیس بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، برخی از معاونان و پژوهشگران، محققان و کارشناسان این بنیاد و... در محل سالن جلسات دفتر رئیس سازمان علمی و فرهنگی آستان قدس رضوی برگزار شد.
میهمان و سخنران این نشست تخصصی، دکتر سید محمدمهدی جعفری دارنده دکترای فرهنگ عربی و علوم قرآنی بود. وی سالها عمر پربرکت خود را صرف تحقیق و تدریس متون دینی کرده و کارنامهای درخشان در حوزه نهجالبلاغهپژوهی دارد. ترجمه دقیق و تحقیقی نهجالبلاغه از سوی وی که عنوان ارزشمند کتاب سال جمهوری اسلامی ایران را از آن خود کرده است، تنها بخشی از فعالیتهای این استاد برجسته به شمار میرود. وی همچنین آثار ارزشمندی چون «آموزش نهجالبلاغه»، «پرتویی از نهجالبلاغه»، «پژوهش در اسناد و مدارک نهجالبلاغه»، «آشنایی با نهجالبلاغه» و کتاب در دست انتشار «تأثیر نهجالبلاغه بر شاعران فارسی» را به جامعه علمی و پژوهشی کشور تقدیم کرده است.
نهجالبلاغه تنها یک کتاب کلامی، فصاحت و ادبی نیست
دکتر سید محمدمهدی جعفری در این نشست با بیان اینکه سخن گفتن از نهجالبلاغه کار ساده و آسانی نیست همچنانکه بیان ابعاد وجودی و عظمت و شأن مولا امیرالمؤمنین علی(ع) در هیچ کلام و سخنی نمیگنجد، گفت: این کتاب کتابی شریف و ارزشمند بوده که به همت و تلاش یکی از فرزندان و سلاله مولای متقیان(ع) یعنی مرحوم سیدرضی(ره) گردآوری و تدوین شده است. سیدرضی(ره) تلاش کرده شیواترین و بلیغترین سخنان و کلام امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) شامل خطبهها، نامهها، کلمات قصار و... را در این کتاب گردآوری کند، اما این کتاب، تنها یک کتاب بلیغ، فصیح و ادبی از لحظ کلام و سخن نیست بلکه یک کتاب راهنمای عملی به شمار میرود.
این استاد نهجالبلاغهپژوه اظهار کرد: پس از قرآن کریم و پس از سخنان رسول اکرم(ص)، هیچ انسانی مانند حضرت امیر(ع)، حقایق حکمتآمیز، معارف علمآموز و آموزههای انسانساز را به زبان نیاورده است. ویژگی سخنان امیرالمؤمنین(ع) این است که در عین زیبایی الفاظ و داشتن بلاغت و فصاحت در کلام و سخن؛ معانی و مفاهیم حکیمانه و مقاصد و هدفهای انسانی والایی را بیان میکند.
جعفری با اشاره به جایگاه سخنان امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) در منابع تاریخی گفت: سخنان آن حضرت به دلیل جایگاه علمی و ادبی ویژهای که داشت، تنها در میان شیعیان باقی نماند و حتی مخالفان و حاکمان دورههای مختلف نیز از آنها استفاده میکردند.
وی خاطرنشان کرد: معاویه نیز در مواردی از سخنان امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) بهره میگرفت و حتی برخی سخنان حضرت در منابع تاریخی به افراد دیگری نسبت داده شده است؛ مسئلهای که اهمیت بررسی دقیق منابع و انتساب متون را نشان میدهد.
بیان خاطراتی درباره ورود به عرصه ترجمه نهجالبلاغه
استاد جعفری در پایان سخنان خود به بیان خاطراتش از استاد شهید مرتضی مطهری(ره) و آیتالله طالقانی(ره) و افراد دیگر درباره ترجمه کتاب نهجالبلاغه پرداخت و گفت:
از افتخارات من این است که در سال۱۳۴۲ شمسی و در جریان نهضت انقلاب اسلامی در زندان به عنوان زندانی سیاسی در خدمت مرحوم آیتالله طالقانی(ره) بودم. برخی روزها که ایشان تفسیر قرآن با عنوان پرتوی از قرآن میگفتند من صحبتهای ایشان را تند تند مینوشتم و به ایشان نشان میدادم و پس از بررسی و اصلاحات ایشان، دوباره آنها را پاکنویس میکردم و تحویل میدادم.
مرحوم آیتالله طالقانی(ره) در زمینه نهجالبلاغه در اوایل دهه۲۰ شمسی یک کار مشترک با مرحوم آیتالله خلیل کمرهای(ره) با عنوان دایرةالمعارف نهجالبلاغه انجام داده بودند. همچنین ایشان تا خطبه ۸۱ نهجالبلاغه را هم در دهه ۲۰ ترجمه کرده بودند و من وقتی ترجمه خطبه اول نهجالبلاغه که توسط ایشان انجام شده بود را به مرحوم علامه جعفری(ره) نشان دادم مرحوم جعفری آن را متنی دقیق و صحیح دانستند. روزی خدمت مرحوم آیتالله طالقانی(ره) رسیدم و اجازه گرفتم با زبان و ویرایش روز آن دوران، ترجمه نهجالبلاغه ایشان را بهاصطلاح ویراستاری و بازنشر کنم که ایشان هم اجازه دادند و هم تأکید کردند ادامه ترجمه نهجالبلاغه ایشان را ادامه دهم و کامل کنم.
وی در مورد همکاریاش با شهید مطهری(ره) هم بیان کرد: این شهید بزرگوار، اثری دارند به نام سیری در نهجالبلاغه که در مجله مکتب اسلام در دوران پیش از انقلاب چاپ میشد. پس از ممانعت ساواک از چاپ آثار شهید مطهری توسط شرکت انتشار در سال۱۳۵۳ شمسی، دوستان در انتشارات دارالتبلیغ شهر قم در آن دوران تصمیم به چاپ کتاب سیری در نهجالبلاغه گرفتند که شهید مطهری گفته بود اگر فلانی [سید محمدمهدی جعفری] خودش شخصاً این کتاب را ویراستاری و تصحیح میکند، چاپ آن بلامانع است.
از دیگر خاطرات من درباره نهجالبلاغه این است که در سالهای پیش از انقلاب اسلامی، یک روز در منزل ما جلسهای با حضور استاد محمدرضا حکیمی، دکتر شریعتی و... برگزار شد و آنجا استاد حکیمی از من خواست کتاب تحفالعقول را به فارسی ترجمه کنم و دکتر شریعتی بلافاصله پیشنهاد داد من کتاب نهجالبلاغه را ترجمه کنم که مورد استقبال میهمانان قرار گرفت و این گونه بود که به ترجمه این کتاب شریف بیش از گذشته علاقهمند شدم.
نهجالبلاغه، گنجینهای که راهگشاست
وی با اشاره به تجربه تدریس مباحث حقوق بشر از منظر نهجالبلاغه برای مدیران دانشگاه شیراز خاطرنشان کرد: بسیاری از آموزههای نهجالبلاغه با مسائل امروز جامعه ارتباط مستقیم دارد، مسئله اصلی این است که این آموزهها چگونه از مرحله شناخت و مطالعه به مرحله اجرا و عمل منتقل شوند. جعفری با تأکید بر ضرورت نگاه کاربردی به نهجالبلاغه گفت: نهجالبلاغه باید به عنوان کتاب راهنمای عمل در عرصههای مختلف زندگی مورد توجه قرار گیرد، نه اینکه تنها به عنوان اثری ادبی یا تاریخی مطالعه شود.
وی خاطرنشان کرد: آموزههای امیرالمؤمنین(ع) در زمینه عدالت، حقوق مردم، مدیریت، اخلاق، سیاست و مسائل اجتماعی ظرفیت آن را دارد که در حل بسیاری از مسائل امروز جامعه مورد استفاده قرار گیرد.
این استاد دانشگاه شیراز تأکید کرد: اگر نهجالبلاغه را یکی از منابع مهم زندگیساز و انسانساز پس از قرآن کریم و سخنان پیامبر اکرم(ص) بدانیم، باید برای استخراج اصول کاربردی آن و تبدیل این اصول به مبنای برنامهریزی و عمل در جامعه تلاش بیشتری انجام شود. وی افزود: مهم این است که نهجالبلاغه از کتابی برای مطالعه صرف خارج و آموزههای آن در عرصههای فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی زندگی فردی و اجتماعی به کار گرفته شود.
گفتنی است در آغاز این نشست محمود ملکی، معاون علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به سابقه طولانی استاد جعفری در زمینه مطالعه و پژوهش درباره نهجالبلاغه و زندگانی امیرالمؤمنین(ع) اظهار کرد: زندگی علمی استاد جعفری با نهجالبلاغه از دوران کودکی آغاز شده و این ارتباط علمی و پژوهشی همچنان ادامه دارد. پژوهشهای استاد جعفری درباره نهجالبلاغه از منابع ارزشمند جامعه علمی و پژوهشی به شمار میرود.
معاون علمی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با اشاره به آثار استاد جعفری در حوزه نهجالبلاغه تصریح کرد: یکی از مهمترین آثار ایشان، کتاب پنججلدی پرتوی از بلاغت است که در آن ابعاد و جوانب مختلف نهجالبلاغه مورد بررسی قرار گرفته و تلاش علمی ارزشمندی در این زمینه انجام شده است.
ملکی ادامه داد: این اثر از منابع قابل استفاده برای جامعه محققان به شمار میرود و با توجه به نگارش آن به زبان فارسی، امکان بهرهمندی عموم علاقهمندان از مباحث آن نیز فراهم شده است.
وی همچنین به ترجمه نهجالبلاغه توسط استاد جعفری اشاره کرد و گفت: ترجمه نهجالبلاغه استاد جعفری نیز از آثار ارزشمند این حوزه است که به عنوان کتاب سال انتخاب شده و در دسترس علاقهمندان قرار دارد.
نظر شما