نام خراسان و مشهد از دیرباز عجین شده با امام رضا(ع) و سوغاتهای رنگارنگ و با اصالتش. کمتر کسی است که مشهد آمده باشد اما گذرش به بازار رضا(ع) و ویترینهای فیروزهنشانش نخورده باشد.
بازار صنایعدستی خراسان رضوی به واسطه گستره وسیع و ظرفیت تولیدی که دارد، یکی از عناصر مهم فرهنگ و هنر در این استان است؛ حوزهای که در سالهای اخیر و در سایه آرامش توانسته است علاوه بر تأمین نیازهای داخل و جذب خریدار بومی و غیربومی، به بازارهای اروپایی و آسیای میانه نیز راه پیدا کند.
با این حال، به نظر میرسد شرایط خاص کشور و کاهش تعداد گردشگران، فعالیت در این حوزه را با چالش مواجه کرده است. در همین زمینه و برای اطلاع از جزئیات این موضوع به سراغ معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی رفته و با او گفتوگو کردیم.
سمیه روانخواه درباره وضعیت بازار فروش صنایعدستی استان گفت: تنوع رشتهها در حوزه صنایعدستی خراسان رضوی به قدری زیاد است که نمیتوان یک عدد دقیق و مشخص برای میزان فروش صنایعدستی استان ارائه کرد. دلیل آن هم تنوع بسیار زیاد کارگاهها و رشتههای فعال در استان است که هر کدام بازار و تجارت خاص خود را دارند. این تنوع به اندازهای است که حتی ارائه یک تحلیل واحد درباره میزان فروش رشتههای مختلف نیز دشوار است؛ چون هر رشته شرایط و آمار مختص به خود را دارد. برای مثال، گروه سرامیک از نظر تنوع و قیمت محصولات، قابل مقایسه با گروهی مانند حصیربافی نیست و دامنه قیمت و فروش در این دو حوزه تفاوت زیادی دارد. در حال حاضر گروه زیورآلات، تراش سنگهای قیمتی و نیمهقیمتی، انواع دستبافتهها و پارچههای سنتی، سرامیک و چرم از جمله رشتههای پرطرفدار صنایعدستی استان هستند و نسبت به بسیاری از گروههای دیگر مورد استقبال بیشتری قرار گرفتهاند.
جنگ، صنایع دستی را از اولویت خارج کرد
وی در پاسخ به اینکه آیا شرایط خاص کشور بر بازار صنایعدستی استان تأثیرگذار بوده یا خیر، توضیح داد: جنگ بر حوزه فروش صنایعدستی خراسان رضوی تأثیر گذاشته و این تأثیر در همه گروههای کاری قابل مشاهده است. در شرایط جنگی، اولویت مردم خرید صنایعدستی نیست، از سوی دیگر، زمانی که حجم ورود مسافر و زائر به مشهد کاهش پیدا میکند، بهطبع خرید و فروش صنایعدستی نیز کاهش مییابد. بخشی از بازار صنایعدستی استان نیز کشورهای حوزه خلیج فارس است که در شرایط فعلی و با توجه به وضعیت جنگی کشور، بازار فروش محصولات صنایعدستی در این کشورها نیز تحت تأثیر قرار گرفته است.
معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی افزود: هم گردشگران و هم مردم بومی استان از خریداران صنایعدستی هستند. برای مثال محصولاتی مانند چرم و سرامیک، هم توسط گردشگران و هم توسط مجاوران خریداری میشوند، اما در برخی گروهها مانند زیورآلات و انگشتر، سهم گردشگران در خرید بیشتر است. هنرهایی مانند پرچمدوزی نیز بیشتر مورد توجه مسافران و زائرانی قرار میگیرد که به مشهد سفر میکنند.
کشورهای حوزه خلیج فارس بازار هدف صنایع دستی استان هستند
روانخواه در توضیح اینکه بازار هدف صنایعدستی استان چه مناطقی هستند، عنوان کرد: بخشی از صنایعدستی تولیدشده در مشهد و استان خراسان رضوی به سراسر کشور ارسال میشود. در این زمینه میتوان به محصولاتی مانند مبلمان، سرامیک، چرم و زیورآلات اشاره کرد. همچنین خدمات فنی و مهندسی مرتبط با صنایعدستی و هنرهای سنتی مانند کاشیکاری، آینهکاری و گچبریهای سنتی نیز در پروژههای مختلف در سراسر کشور مورد استفاده قرار میگیرد.
وی با بیان اینکه در حوزه صادرات، کشورهای حوزه خلیج فارس از بازارهای هدف صنایعدستی استان محسوب میشوند، افزود: همچنین در حوزه زیورآلات سنتی و برخی محصولات مرتبط با معماری سنتی، کشورهای آسیای میانه بازار هدف هستند. در حوزه چوب نیز بخشی از بازار هدف صادرات استان در همین کشورها قرار دارد و بخشی از محصولات چوبی نیز به کشورهای عربی صادر میشود.
روانخواه با ذکر این نکته که در موارد استثنایی، فعالان صنایعدستی استان توانستهاند محصولات خود را به کشورهای اروپایی، آمریکا و کانادا نیز برسانند، اظهار کرد: در میان این محصولات، زیورآلات سهم بیشتری در ورود به این بازارها داشتهاند؛ چراکه حجم و وزن کمتری دارند، حمل آنها آسانتر و امکان ارسالشان از طریق پست نیز بیشتر است.
معاون صنایعدستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی خراسان رضوی ادامه داد: بخشی از بافتنیهای سنتی استان نیز توانسته است به بازارهای اروپایی راه پیدا کند. البته باید توجه داشت بخش قابل توجهی از این صادرات به صورت رسمی انجام نمیشود و محصولات در بسیاری از موارد به شکل چمدانی از کشور خارج میشوند. در حوزه چرم نیز بخشی از محصولات تولیدی استان به بازارهای کشورهای آسیای میانه و کشورهای عربی راه پیدا کرده است.
جلوگیری از تعطیلی واحدهای صنایع دستی در اولویت است
وی در پاسخ به اینکه آیا شرایط جنگی کشور موجب تعطیلی کسبوکارهای مرتبط با صنایعدستی شده است یا خیر، توضیح داد: با توجه به شرایط حساس کشور، تمام تلاش ما این بوده که هیچ کسبوکاری تعطیل نشود. در همین راستا سعی کردهایم با ارائه تسهیلات کمبهره از تولیدکنندگان و فعالان حوزه صنایعدستی حمایت کنیم. در سال ۱۴۰۴ بیش از ۱۳۰ میلیارد تومان تسهیلات کمبهره در مجموع استان به کارگاههای صنایعدستی اختصاص پیدا کرد تا بتوانند فعالیت خود را ادامه دهند. ممکن است برخی کارگاهها در این شرایط ناچار به تعدیل نیرو شده باشند، البته تعدیل نیرو در برخی موارد اجتنابناپذیر است، اما حفظ فعالیت و جلوگیری از تعطیلی واحدها همچنان اولویت ماست.
نظر شما