۲۰ شهریور، تنها یک تاریخ در تقویم مناسبتهای انقلاب اسلامی نیست؛ روزی است که نام آیتالله سیداسدالله مدنی با یکی از ماندگارترین تصاویر تاریخ معاصر ایران، یعنی محراب خونین نماز جمعه تبریز، گره خورده است. سالها از آن روز گذشته، نسلها تغییر کردهاند و بسیاری از کسانی که امروز نام شهید مدنی را میشنوند، او را نه از نزدیک دیدهاند و نه صدای او را شنیدهاند؛ با این حال، بازخوانی زندگی و شخصیت او همچنان میتواند دریچهای برای فهم بخشی از تاریخ اجتماعی و سیاسی آذربایجان و انقلاب اسلامی باشد.
شهید مدنی از آن دست شخصیتهایی نیست که بتوان زندگیاش را تنها در چند سطر از یک زندگینامه یا یک مناسبت خلاصه کرد؛ زندگی او در مقاطع مختلف با تحولات مهم سیاسی و اجتماعی کشور پیوند خورده است. عالمی که سالهای تحصیل و تهذیب را در حوزههای علمیه گذراند، در عرصه مبارزه با رژیم پهلوی حضور داشت، پس از پیروزی انقلاب در متن تحولات جامعه قرار گرفت و سرانجام در جایگاهی که آن را سنگر خدمت و هدایت مردم میدانست، به شهادت رسید.
سیداسدالله مدنی در سال ۱۲۹۳ در آذرشهر آذربایجان شرقی متولد شد. پس از گذراندن مراحل مقدماتی تحصیل، مسیر علمی خود را در حوزههای علمیه ادامه داد و برای تکمیل تحصیلات حوزوی راهی نجف اشرف شد و از محضر استادان و عالمان برجسته بهره برد. او در سالهای پیش از انقلاب، علاوه بر فعالیت علمی و تبلیغی، در جریان مبارزات علیه رژیم پهلوی نیز حضوری فعال داشت و بهدلیل فعالیتهای سیاسی خود با دستگیری، تبعید و محدودیتهای مختلف مواجه شد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، شهید مدنی در عرصههای مختلف اجتماعی و سیاسی به فعالیت ادامه داد و در نهایت به عنوان امام جمعه تبریز، در کنار مردم این شهر قرار گرفت. فعالیتهای او در شرایط پرالتهاب سالهای نخست انقلاب و حضور در عرصههای مختلف اجتماعی، چهرهای فراتر از یک عالم حوزوی از او ساخت؛ چهرهای که امروز، در سالروز شهادتش، میتوان آن را از زاویههای مختلف بازخوانی کرد؛ از نسبت علم و مسئولیت اجتماعی گرفته تا مبارزه، اخلاق، مردمداری و جایگاه او در تاریخ معاصر آذربایجان.
شهید مدنی عالم به زمان بود، اما در برابر زمانه بیتفاوت نماند
میکائیل جمالپور، استاد دانشگاه با بیان اینکه شناخت شخصیت شهید آیتالله مدنی نباید به سالروز شهادت او محدود شود، گفت: برای درک جایگاه این شهید باید به سیره علمای ابرار، بهویژه علمای مجاهد، مهاجر و شهید حوزههای علمیه تشیع مراجعه کرد، چراکه شهید مدنی تنها یک شخصیت تاریخی نیست، بلکه الگویی برای شناخت مسئولیت عالم دینی در برابر جامعه است.
وی با اشاره به اینکه شهید مدنی را میتوان یکی از قهرمانان واقعی جامعه دانست، اظهار کرد: در هر دورهای با وجود تغییر انسانها، زمان، روشها و ادبیات جوامع، نیاز به قهرمان و الگو همچنان ثابت مانده است. جامعه برای حفظ عزت و هویت خود به قهرمانانی واقعی و از جنس مردم نیاز دارد و اگر این خلأ پر نشود، جوانان ممکن است برای یافتن الگو به شخصیتهای بیگانه و قهرمانان خارجی روی بیاورند.
جمالپور با تأکید بر اینکه شهید مدنی نمونهای از «عالم به زمان و عامل به اقتضائات زمان» بود، ادامه داد: عالم به زمان بودن، تنها شناخت شرایط نیست، بلکه دشوارتر از آن، عمل کردن بر اساس این شناخت است. بیتفاوتی نسبت به مسائل در قاموس شهید مدنی جایگاهی نداشت و این ویژگی را میتوان در مواضع و ارتباطات او در دوران پیش از انقلاب نیز مشاهده کرد؛ از جمله زمانی که حکومت بعث عراق علیه آیتالله حکیم اقدام کرد و شهید مدنی نسبت به آن واکنش نشان داد.
این مدرس دانشگاه روحیه انقلابی، شجاعت و غیرت دینی را از دیگر ویژگیهای شهید مدنی دانست و افزود: آیتالله بنیفضل که از نزدیک با شهید مدنی معاشرت داشت، او را انسانی غیور و جسور با روحیهای انقلابی و غیرت دینی توصیف کرده است. شهید مدنی در عین برخورداری از روحیه مبارزه و جهاد، اخلاق و معنویت را نیز حفظ کرده بود و همین ویژگی موجب شده بود حتی جمعی از فقهای برجسته کشور در مجلس خبرگان از او درخواست ارائه توصیهها و تذکرات اخلاقی داشته باشند.
وی با بیان اینکه اخلاق یکی از شاخصههای تمایز جامعه اسلامی است، تشریح کرد: در شرایطی که قدرتطلبی، شهرتطلبی و دنیاطلبی میتواند بر عرصههای مختلف اجتماعی غلبه کند، اگر اخلاق در سیاست، مدیریت، فرهنگ و علم کمرنگ شود، تفاوت جامعه اسلامی با جوامع سکولاریستی و مارکسیستی نیز کمرنگ خواهد شد. شهید مدنی با وجود حضور در عرصههای مبارزه، انقلاب و جهاد، اخلاق دینی را کنار نگذاشت و از سنگربانان اخلاق دینی در دوران پیش و پس از پیروزی انقلاب بود.
جمالپور با تأکید بر ضرورت بازشناسی شخصیت شهید مدنی برای نسل امروز گفت: آذربایجانشرقی، سرزمین حوزههای علمیه و علمای ابرار، مبارز و شهید است، اما پس از گذشت سالها از شهادت آیتالله مدنی، آن چنان که باید نتوانستهایم عالمانی در حد و قواره او تربیت کنیم. تفکر این شهید محراب محدود به تبریز نبود و در دوران حضورش در این شهر، دامنه اندیشه و مجاهدت او تا سوسنگرد، نجف و فلسطین امتداد داشت؛ بنابراین تربیت عالمان و روحانیون انقلابی همچون شهید مدنی میتواند جامعه را در برابر فتنههای بیگانگان مقاوم کند.
شهید مدنی؛ عالمی که علم را به میدان عمل آورد
حجتالاسلام سیدجلال موسوی شربیانی، استاد حوزه و دانشگاه نیز، شهید آیتالله مدنی را از چهرههای برجسته جریان انقلاب دانست و گفت: این شهید از نخستین روزهای نهضت امام خمینی(ره) در فعالیتهای انقلابی حضور داشت و با برخورداری از درجه اجتهاد و شاگردی نزد بزرگان حوزه، منشأ آثار و برکات بسیاری بود.
وی با اشاره به روحیه انقلابی و شجاعت شهید مدنی، اظهار کرد: او در برابر ظلم و انحراف از هیچ قدرتی هراس نداشت و با وجود دستگیری، زندان و تبعید، هیچگاه از آرمانهای خود عقبنشینی نکرد. همکاری با شهید نواب صفوی و فداییان اسلام و ایستادگی در برابر رژیم پهلوی، از جمله جلوههای این روحیه بود و زمانی که قرار بود تانکهای رژیم به همدان حمله کنند، شهید مدنی در حالی که کفن پوشیده بود، در صف نخست تظاهرکنندگان در برابر تانکها ایستاد و آنان را به عقب راند.
وی ادامه داد: شهید مدنی پس از پیروزی انقلاب نیز در کنار امام راحل، رهبری و بزرگان انقلاب قرار گرفت و فعالیتهای خود را در مسیر خدمت به مردم ادامه داد. محرومیتزدایی، مبارزه با بهاییت و بابیت و مقابله با انحرافات، در کنار اقداماتی مانند ساخت مدرسه و راه برای مناطق محروم، بخشی از فعالیتهای او بود؛ اقداماتی که بدون هیاهو و تبلیغ و هرجا نیاز بود، انجام میداد.
این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه شهید مدنی همزمان به محرومیتزدایی فکری و فرهنگی و رفع فقر توجه داشت، خاطرنشان کرد: این شهید بزرگوار از نظر عرفانی نیز به مراتب بالایی دست یافته بود و در نهایت مطابق آرزوی قلبی خود، در راه خدا و در محراب نماز جمعه به مقام رفیع شهادت نائل شد.
در نهایت، زندگی شهید آیتالله سید اسدالله مدنی در ۲۰ شهریور ۱۳۶۰، در محراب نماز جمعه تبریز به نقطه پایان رسید؛ هنگامی که در جریان اقامه نماز جمعه، بر اثر انفجار بمبی که توسط گروهک منافقین در محل نماز کار گذاشته شده بود، به شهادت رسید.
او در حالی به شهادت رسید که سالها پیش از آن، علم، مبارزه، مردمداری و دفاع از ارزشهای انقلاب را در کنار یکدیگر دنبال کرده بود و سرانجام نیز همان محرابی که محل خدمت و ارتباطش با مردم بود، به صحنه شهادتش تبدیل شد.
نظر شما