از رونمایی تازه ترین گوشیهای هوشمند تا فشن شو و رویدادهای مد و لباس؛«ایونت»ها درماههای اخیربیش از گذشته وارد زندگی شهری ایرانیها شده است،اما دربسیاری ازموارد، آنچه بیشتر از خود رویداد دیده میشود، حاشیههایی درباره پوشش، حجاب، تجمل و سبک زندگی است؛گویی هنوز یاد نگرفته ایم یک مراسم را همانطور که هست ببینیم، بدون آنکه آن را به میدان تازهای برای جنگ فرهنگی و رسانه ای تبدیل کنیم.
در روزهایی که جامعه ایران زیر فشار بحران،جنگ،مشکلات اقتصادی و انبوهی از اخبار تلخ قرار دارد، هر رویدادی که بتواند برای ساعتی ذهن مردم را از فضای سنگین روزمره دور کند، میتواند اتفاق مثبتی باشد؛ مردم به سرگرمی، هنر، خرید، فناوری، موسیقی، مد و حتی تجربههای تازه اجتماعی نیاز دارند.
اما ظاهراً در بسیاری از مواقع، قرار نیست خود «ایونت» دیده شود؛ حاشیهها زودتر از متن روی صحنه میآیند.
از برگزاری نخستین ایونت مد و فشن «همای» در تبریز گرفته تا مراسم معرفی محصولات تکنولوژی و حتی رویدادهای مرتبط با برندها، یک الگوی تکراری شکل گرفته است؛ برنامه برگزار میشود، تصاویر در شبکه های اجتماعی منتشر میشود، بخشی از کاربران درباره محتوای رویداد صحبت میکنند و خیلی زود بحث از موضوع اصلی به پوشش افراد، حجاب و «هنجارشکنی» کشیده میشود.
از مد و لباس تا پروندهای به نام حجاب
نمونه تازه این ماجرا را میتوان در تبریز دید؛چندی پیش نخستین ایونت مد و فشن «همای» درعمارت نهضت برگزار شد؛رویدادی که قرار بود محلی برای حضور فعالان مد،فشن و استایل باشد،اما انتشار تصاویری از آن خیلی زود حاشیه ساز شد.
اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی آذربایجانشرقی اعلام کرد جشنواره رسمی در ۹ شهریور با مجوز برگزار شده و طبق بررسیهای اولیه، ضوابط حجاب، پوشش اجتماعی و شئونات اسلامی درآن رعایت شده است. این اداره همچنین تأکید کرد تصاویر منتشرشده ای که با این چارچوبها مغایرت داشته اند،بدون احراز دقیق زمان و مکان، الزاماً قابل انتساب به جشنواره رسمی نیستند؛با این حال، ماجرا آن قدر بالا گرفت که موضوع احضار مدیرکل ارشاد استان نیز مطرح شد.
اینجاست که یک سؤال جدی شکل میگیرد:چرا یک رویداد تخصصی مد و لباس، به جای آنکه درباره طراحی، تولید، اقتصاد پوشاک، سلیقه نسل جدید، ظرفیتهای صنعت مد و حتی اشتغال جوانان صحبت کند، خیلی سریع به پرونده ای درباره حجاب تبدیل میشود؟
مد ولباس اساساً با «دیده شدن» سر و کار دارد؛طبیعی است که در یک رویداد مد، طراحی لباس، مدل ارائه، استایل و شیوه نمایش اهمیت داشته باشد؛ اگر قرار است همه این عناصر پیشاپیش دریک چارچوب محدود تعریف شوند، اساساً باید از برگزارکننده پرسید قرار است چه نوع رویداد مدی برگزار شود و مخاطب چه چیزی ببیند؟
از سوی دیگر، نباید همه حاشیه ها را متوجه برگزارکنندگان یا ناظران دانست؛گاهی خود تماشاگران و حاضران درایونت، با نوع پوشش و استایلی که برای حضور انتخاب میکنند،عملاً به بخشی از حاشیه تبدیل میشوند.
بخصوص در رویدادهای مد ولباس، برخی مخاطبان به جای آنکه صرفاً تماشاگر باشند، با پوششهایی که با عرف و چارچوب های رسمی جامعه فاصله دارد، عملاً «مد و لباس» خود را به نمایش میگذارند و همین تصاویر، خیلی سریع تر از محتوای اصلی رویداد در شبکههای اجتماعی دیده میشود.
درچنین شرایطی، مرز میان «مخاطب ایونت» و «سوژه حاشیه» باریک میشود؛ رویدادی که قرار بوده ویترین طراحان و صنعت مد باشد، ناگهان به ویترینی از پوشش حاضران تبدیل میشود و دوباره همان چرخه تکراری حاشیه جای متن را میگیرد.
ایونت یا میدان تازه جنگ فرهنگی؟
مسئله فقط تبریز نیست؛ درسالهای اخیر نمونههای مختلفی از مراسم فرهنگی، هنری، دانشگاهی و تجاری تحت تأثیر حاشیههای مربوط به پوشش قرار گرفته اند.
برای نمونه، «هفته دیزاین تهران» در دانشگاه تهران نیز پیشتر به دلیل انتشار تصاویر زنان بدون حجاب اجباری با واکنش روبه رو شد و مقام مسئول دانشکدگان هنرهای زیبا درباره آن توضیح و عذرخواهی کرد. در موارد دیگر نیز مراسمها، جشنها و حتی رویدادهای صنفی پس از انتشار چند تصویر در فضای مجازی، به موضوعی فراتر از هدف اولیه خود تبدیل شدهاند.
مشکل اینجاست که شبکه های اجتماعی نیز به این چرخه سرعت میدهند؛یک تصویر چند ثانیه ای میتواند کل محتوای یک رویداد چند ساعته را تحتالشعاع قرار دهد؛نه سخنران دیده میشود، نه محصول،نه هنرمند، نه طراح و نه محتوای اصلی برنامه؛فقط یک قاب جنجالی دست به دست میشود.
در چنین شرایطی، ایونت دیگر یک رویداد نیست؛ تبدیل میشود به «سوژه» سوژه ای برای موافقان و مخالفان، برای صفحات مجازی، برای اظهارنظرهای تند و در نهایت برای بازتولید همان دوگانههای قدیمی.
آیفون ۱۸؛ یک ایونت جهانی، یک تب داخلی
در سوی دیگر ماجرا، نمونه ای مثل رویداد سالانه اپل قرار دارد؛ مراسمی که در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شد و در آن آیفون ۱۸ پرو، آیفون ۱۸ پرومکس و محصولات دیگری معرفی شدند. اپل این مراسم را به یک نمایش رسانه ای بزرگ تبدیل کرد؛محصول، فناوری، طراحی، دوربین و تجربه کاربری همه بخشی از یک روایت منسجم بودند.
در ایران اما چنین رویدادهایی گاهی بیشتر از آنکه صرفاً به فناوری مربوط باشند، به نمادی از سبک زندگی، قدرت خرید و شکاف طبقاتی تبدیل میشوند.
درکشوری که بسیاری از خانوادهها با فشار اقتصادی دست وپنجه نرم میکنند،نمایش محصولی گران قیمت میتواند واکنشهای متفاوتی ایجاد کند؛ یک نفر درباره فناوری آن حرف میزند، دیگری قیمت را مقایسه میکند و کاربر دیگری درباره تجمل یا فاصله طبقاتی مینویسد.
اینجا هم یک پرسش مطرح است،آیا مشکل از خود «ایونت» است یا از جامعه ای که هر پدیده جدید را مجبور میکند در یک دوگانه اجتماعی و اقتصادی معنا شود؟
واقعیت این است که معرفی یک محصول گران قیمت،به خودی خود نه نشانه بیخبری از مشکلات مردم است و نه دلیلی برای نفی فناوری،اما وقتی چنین رویدادهایی بدون توجه به شرایط اجتماعی برگزار یا بازنمایی شوند، طبیعی است که واکنشهای انتقادی نیز شکل بگیرد.
جامعه خسته، بیشتر از جنجال به تجربه نیاز دارد
جامعه امروز ایران بیش از همیشه به تجربه های اجتماعی سالم، سرگرمی و فرصتهایی برای نفس کشیدن نیاز دارد،این نیاز را نمیتوان با دستور و بخشنامه از بین برد.
مردم دوست دارند درنمایشگاه شرکت کنند، لباس ببینند، موسیقی گوش کنند، محصول جدید بشناسند، دریک مراسم فرهنگی حاضر شوند یا حتی چند ساعت از اخبار جنگ و بحران فاصله بگیرند.
اینکه هرتجمع و رویداد اجتماعی را از همان ابتدا با عینک «حاشیه» نگاه کنیم، نتیجه ای جز محدود تر شدن فضای اجتماعی ندارد.
از طرف دیگر،برگزارکنندگان نیز نمیتوانند مسئولیت خود را نادیده بگیرند؛ ایونت حرفه ای باید مجوز، چارچوب قانونی،مدیریت رسانهای و استاندارد مشخص داشته باشد. اگر قرار است مراسمی عمومی برگزار شود، برگزارکننده باید بداند تصاویر آن در چند دقیقه به فضای مجازی راه پیدا میکند و نمیتواند بعد از جنجال، همه چیز را به «سوءبرداشت» نسبت دهد، اما این مسئولیت دوطرفه است؛ برخورد با یک ایونت نیز نباید به معنای پاک کردن کل رویداد و نادیده گرفتن محتوای آن باشد.
حاشیه را بزرگ نکنیم، متن را ببینیم
شاید مهمترین مسئله همین باشد؛ اینکه یاد بگیریم میان «رویداد» و «حاشیه رویداد» تفاوت بگذاریم؛ اگر نمایشگاه مد است، درباره صنعت مد، طراحان، تولید کنندگان، بازار پوشاک و سلیقه مردم حرف بزنیم؛ اگر مراسم فناوری است، درباره تکنولوژی، نوآوری و دستاورد محصول صحبت کنیم، اگر برنامه فرهنگی است، محتوای فرهنگی آن را ببینیم.
حجاب و پوشش البته موضوعی اجتماعی و قانونی است و نمیتوان آن را نادیده گرفت؛اما آیا واقعاً لازم است هر رویدادی که تصویر یک زن یا یک مدل لباس در آن منتشر شد، دوباره به میدان اصلی جدال اجتماعی تبدیل شود؟
جامعه از این چرخه خسته شده است؛ چرخه ای که در آن یک مراسم برگزار میشود، چند تصویر منتشر میشود، موج واکنشها آغاز میشود، مسئولان توضیح میدهند، مخالفان اعتراض میکنند، موافقان پاسخ میدهند و درنهایت چیزی که کمتر دیده میشود، همان چیزی است که مراسم برای آن برگزار شده بود.
شاید وقت آن رسیده باشد که «ایونت» را از «حاشیه» پس بگیریم؛ قرار بود مردم یک رویداد را ببینند؛ نه اینکه دوباره شاهد یک جنگ رسانه ای برسر چند قاب باشند؛ چون ظاهراً درایران حتی وقتی موضوع «پوشش» است، باز هم عدهای بیشتر از خود پوشش، دنبال پوشش دادن حاشیهها هستند.
نظر شما