عبدالجبار کاکایی شامگاه یکشنبه در آیین بزرگداشت مفاخر شعر و ادب فارسی با عنوان «از مولانا تا حافظ» در دانشگاه ایلام، اظهار کرد: از کاستی‌های موجود در شناخت بزرگان ادب فارسی این است که بیشتر به عنوان شاعر شناخته می‌شوند، در حالی که بسیاری از آنان اندیشمندانی بودند که دیدگاه‌های خود را در قالب شعر بیان می‌کردند.
وی با اشاره به تفاوت نگاه مولانا و حافظ افزود: حافظ بیش از هر چیز به بیان هنرمندانه اندیشه‌ها شناخته می‌شود و در شعر او می‌توان دیدگاه‌های متفاوت و حتی متعارض درباره موضوع‌هایی مانند جبر، اختیار و عشق را یافت اما مولانا در بخش مهمی از آثار خود در پی بیان و تبیین اندیشه‌های عرفانی، به ویژه وحدت وجود است.
کاکایی ادامه داد: حافظ از میراث غنی ادبیات عرفانی پیش از خود بهره برد و آن را به زیباترین شکل در شعر بازتاب داد؛ در مقابل، مولانا با استفاده از قصه‌ها، تمثیل‌ها و روایت‌های گوناگون، مفاهیم عمیق عرفانی و حکیمانه را برای مخاطبان خود بیان می‌کند.
عشق، فراتر از صید و صیادی
این شاعر با تبیین مفهوم عشق در اندیشه مولانا گفت که در نگاه عرفانی، پیوند انسان با خدا از رابطه مبتنی بر بندگی و انتظار پاداش فراتر می‌رود و به رابطه‌ای عاشقانه تبدیل می‌شود، در این نگاه عشق نیرویی است که می‌تواند ساختار ذهنی و شخصیت انسان را دگرگون کند.
وی افزود: انسان به عنوان صیاد ممکن است به بسیاری از خواسته‌ها و مراتب دنیایی برسد، اما عشق از آن بزرگ‌تر است که در دام خواسته‌های انسان گرفتار شود، به همین دلیل در شعر، عارفان به تدریج نگاه صیاد و صید تغییر می‌کند و انسان به جای آن که همواره در پی تصاحب باشد، خود را در برابر عظمت عشق تسلیم می‌کند.
کاکایی اظهار کرد: هنگامی که انسان عاشق می‌شود، ممکن است خستگی را کمتر احساس کند، شجاع‌تر شود و رفتارهایش تغییر کند، عشق این قدرت را دارد که قلعه خودخواهی و منیت را از درون ویران کند و انسان را به سوی دیگرخواهی ببرد.
وی با اشاره به این مضمون در شعر مولانا که عشق از آغاز سرکش و دشوار بوده است، گفت: پذیرش عشق با سختی و رنج همراه است، زیرا انسان به خودخواهی و توجه به خواسته‌های شخصی عادت دارد، با این حال، کسی که از این مرحله عبور می‌کند جهان را با نگاهی متفاوت می‌بیند و در برابر دشواری‌های زندگی احساس شکست کمتری دارد.
مولانا و امید در مواجهه با دشواری‌های زندگی
این شاعر و ترانه‌سرا با اشاره به استقبال نسل جوان از اشعار مولانا بیان کرد: یکی از دلایل توجه دوباره جوانان به مولانا، نیاز انسان امروز به امید و یافتن معنایی فراتر از تجربه‌های روزمره است، انسان نیاز دارد بخشی از جهان را ناشناخته بداند و به وجود افقی فراتر از آنچه می‌بیند، باور داشته باشد.
کاکایی افزود: اعتقاد به جهان غیب به معنای پذیرش دستگاهی دینی مشخص نیست، بلکه می‌تواند از نیاز روانی انسان به امید و تحمل دشواری‌ها ناشی شود، انسان زمانی که همه چیز را محدود به جهان مادی بداند، ممکن است در مواجهه با مشکلات، چشم‌انداز روشنی برای ادامه زندگی نداشته باشد.
وی با اشاره به تجربه برخی مخاطبان از شنیدن اشعار مولانا گفت: بارها جوانانی را دیده‌ام که می‌گویند شنیدن این اشعار، انگیزه آنان را برای تحصیل، بهبود زندگی و حتی مهاجرت افزایش داده است، این نشان می‌دهد که مفاهیم مطرح شده در شعر مولانا همچنان می‌توانند با مسائل و نیازهای انسان امروز ارتباط برقرار کند.
کاکایی با بیان این که عشق تجربه‌ای آموختنی به معنای انتقال صرف اطلاعات نیست، اظهار کرد: انسان می‌تواند درباره عشق بخواند و بشنود، اما شناخت عمیق آن زمانی شکل می‌گیرد که این تجربه را در زندگی خود از سر بگذراند، عشق می‌تواند انسان را به درک تازه‌ای از خود و جهان برساند و او را به نسخه بهتری از زندگی نزدیک کند.
سعدی و ضرورت بازگشت به اخلاق اجتماعی
این شاعر در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به جایگاه سعدی در ادبیات فارسی گفت: جامعه امروز برای بهبود روابط اجتماعی و زندگی در کنار یکدیگر، بیش از گذشته به آموزه‌های سعدی نیاز دارد.
وی با استناد به حکایت‌های گلستان و بوستان افزود: سعدی با زبانی ساده و روان مفاهیمی مانند مدارا، جوانمردی، اعتماد و پرهیز از بدرفتاری را بیان می‌کند، این آموزه‌ها در روابط روزمره مردم، از مناسبات اجتماعی تا معاملات و فعالیت‌های اقتصادی کاربرد دارند.
کاکایی با اشاره به مضمون یکی از حکایت‌های سعدی درباره پرهیز از مقابله‌به‌مثل در بدرفتاری گفت: می‌توان با دیگران اختلاف داشت اما لازم نیست مانند آنان رفتار کرد، چنین نگاهی به انسان کمک می‌کند در مواجهه با رفتارهای نامناسب، اخلاق و انصاف خود را حفظ کند.
وی همچنین رواج نگاه رندانه در شعر حافظ را با تجربه تاریخی جامعه ایران در مواجهه با قدرت‌های مسلط و شرایط دشوار سیاسی مرتبط دانست و افزود: حافظ در روزگاری شعر می‌گفت که بیان صریح برخی مسائل می‌توانست دشواری‌هایی به همراه داشته باشد و از این منظر، رندی در شعر او شیوه‌ای برای مواجهه هوشمندانه با شرایط و حفظ امکان بیان اندیشه است.
کاکایی بر ضرورت خواندن شعر بزرگان ادب فارسی فراتر از جنبه‌های زیبایی‌شناختی تاکید کرد و گفت: آشنایی با اندیشه‌های مولانا، حافظ و سعدی می‌تواند به درک بهتر انسان از خود، روابط اجتماعی و معنای زندگی کمک کند.
آیین بزرگداشت مفاخر شعر و ادب فارسی با عنوان «از مولانا تا حافظ» شامگاه یکشنبه سوم آبان با حضور عبدالجبار کاکایی و اجرای برنامه‌های فرهنگی و هنری، شعرخوانی و مسابقه در سرسرای همایش‌های دانشگاه ایلام برگزار شد.
عبدالجبار کاکایی، شاعر و ترانه‌سرای ایلامی از چهره‌های شناخته شده شعر معاصر ایران است که در حوزه شعر، ادبیات و ترانه فعالیت دارد.
نظر شما