درحالی‌که جنگ‌های اوکراین و ایران توجه جهان را به خود جلب کرده‌اند، جنوب آسیا درگیر چرخه‌ای از حملات مرزی، رقابت تسلیحاتی و بحران‌های حل‌نشده است؛ منطقه‌ای که حضور سلاح‌های هسته‌ای، خطر یک درگیری محدود را به تهدیدی فراتر از مرزهایش تبدیل می‌کند.
افغانستان؛ شکاف میان طالبان و اسلام‌آباد
تشدید درگیری میان پاکستان و افغانستان نشان می‌دهد مناسباتی که زمانی بر همکاری امنیتی و پیوندهای سیاسی استوار بود، اکنون به یکی از کانون‌های بی‌ثباتی منطقه تبدیل شده است. پاکستان که در شکل‌گیری و تقویت جنبش طالبان نقش داشت و در دوران حضور آمریکا و ناتو به نیروهای آن پناه می‌داد، پس از بازگشت طالبان به قدرت با واقعیتی متفاوت روبه‌رو شد: کابل دیگر به اندازه گذشته به اسلام‌آباد وابسته نیست.
در مقابل، پاکستان طالبان افغانستان را به فراهم‌کردن پناهگاه برای تحریک طالبان پاکستان (TTP) متهم می‌کند؛ گروهی که حملاتش علیه دولت و ارتش پاکستان ادامه دارد. مقام‌های طالبان حضور این گروه در خاک افغانستان را رد می‌کنند، اما این اختلاف، همراه با حملات هوایی پاکستان در اول و یازدهم اکتبر، احتمال گسترش درگیری را افزایش داده است.
اعلام آمادگی روسیه برای کمک به طرف‌های درگیر و گسترش همکاری‌های نظامی و فنی با کابل نیز نشان می‌دهد بحران دیگر صرفاً اختلافی دوجانبه نیست. مسکو همکاری با افغانستان در حوزه‌های دفاعی، مقابله با تروریسم و مبارزه با مواد مخدر را دنبال می‌کند؛ تحولی که می‌تواند معادلات امنیتی منطقه را پیچیده‌تر کند.
هند و پاکستان؛ رقابتی با هزینه هسته‌ای
در سوی دیگر، رقابت دیرینه هند و پاکستان همچنان یکی از خطرناک‌ترین منازعات جهان است. هند در سال ۲۰۲۴ بیش از ۸۶ میلیارد دلار برای امور نظامی هزینه کرد؛ رقمی که فاصله قابل‌توجهی با بودجه حدود ۱۰ میلیارد دلاری پاکستان دارد. بااین‌حال، توان نظامی پاکستان و زرادخانه هسته‌ای این کشور مانع از آن است که برتری اقتصادی و نظامی هند به معنای پایان رقابت باشد.
دو کشور سه جنگ بزرگ را تجربه کرده‌اند و آزمایش هسته‌ای هند در سال ۱۹۷۴ و دستیابی پاکستان به سلاح هسته‌ای در سال ۱۹۹۸، ابعاد تازه‌ای به این رویارویی بخشید. سلاح هسته‌ای تاکنون به جلوگیری از جنگی تمام‌عیار کمک کرده، اما نتوانسته تنش‌های مرزی و خطر محاسبه اشتباه را از میان ببرد.
عملیات سندور؛ زخم تازه کشمیر
حمله مرگبار ۲۲ آوریل در پهلگام کشمیر، که به کشته‌شدن ۲۶ گردشگر هندو انجامید، زمینه‌ساز عملیات «سندور» هند در هفتم مه شد. دهلی‌نو اعلام کرد زیرساخت‌های تروریستی در پاکستان را هدف گرفته است. پاکستان نیز با حمله به اهدافی در هند مدعی شد چند جنگنده هندی را سرنگون کرده است.
نام عملیات، برگرفته از پودر قرمز سنتی زنان متأهل هندو، به زنانی اشاره داشت که در حمله پهلگام همسران خود را از دست دادند. این نمادگذاری، در کنار تبادل حملات، نشان می‌دهد چگونه یک واقعه امنیتی می‌تواند به محرکی برای تشدید تقابل ملی‌گرایانه تبدیل شود.
بحران فراموش‌شده در سایه جنگ‌های بزرگ
در شرایطی که هزینه‌های نظامی جهان در سال ۲۰۲۵ به رکورد ۲.۸۸۷ تریلیون دلار رسید و یازدهمین سال پیاپی افزایش را ثبت کرد، جنوب آسیا نیز در مسیر نظامی‌شدن بیشتر حرکت می‌کند. بحران افغانستان و پاکستان، منازعه کشمیر و رقابت هند و پاکستان، هرکدام ظرفیت گسترش دارند. خطر اصلی فقط وقوع یک جنگ برنامه‌ریزی‌شده نیست؛ بلکه زنجیره‌ای از حملات محدود، پاسخ‌های شتاب‌زده و خطاهای محاسباتی است که می‌تواند منطقه‌ای هسته‌ای را به سوی بحرانی مهارنشدنی سوق دهد.
نظر شما