بعضی نامها با گذشت سالها از قاب تلویزیون کنار نمیروند. در گوشهای از حافظه مخاطب میمانند و هر بار که دوباره شنیده میشوند، تصاویری قدیمی را زنده میکنند.
«کارآگاه علوی» یکی از همین نامهاست؛ مجموعهای که سالها پیش با فضای پلیسی و حالوهوای تاریخی خود، جایگاهی در میان خاطرات تلویزیونی مخاطبان پیدا کرد. حالا پس از سالها، کارآگاه علوی دوباره به قاب تلویزیون برگشته است؛ این بار با چهرهای تازه و در فصل سوم، تا روایت دیگری از این شخصیت را پیش چشم مخاطبان امروز بگذارد.
فصل سوم «کارآگاه علوی» به کارگردانی جمال سیدحاتمی جمعهشبها ساعت ۲۲:۱۵ از شبکه یک سیما روی آنتن میرود؛ بازگشتی که در کنار خاطرات مخاطبان قدیمی، باید راهی هم برای ارتباط با نسلی پیدا کند که شاید هیچ تصویری از دو فصل گذشته در ذهن ندارد. درباره این بازگشت، چگونگی شکلگیری فصل سوم، انتخاب بازیگران، بازسازی فضاهای تاریخی و دشواریهای ساخت یک مجموعه پلیسی در تلویزیون امروز با پرویز امیری، تهیهکننده این مجموعه گفتوگو کردهایم.
پس از گذشت این همه سال، چه شد که به فصل سوم این مجموعه رسیدید؟ آیا پیشنهاد ساخت فصل سوم از سوی سیمافیلم مطرح شد یا خودتان دغدغه ادامه این مجموعه را داشتید؟
در سازمان صداوسیما، بهویژه در حوزه آثار نمایشی، یک رویکرد کلی شکل گرفت؛ اینکه مجموعههایی که در سالهای مختلف مورد استقبال مخاطبان قرار گرفتهاند و به نوعی جزو برندها و سرمایههای سازمان محسوب میشوند، دوباره احیا شوند. «کارآگاه علوی» یکی از نخستین مجموعههایی بود که در همین چارچوب، ساخت فصل جدید آن مورد توجه قرار گرفت. سفارش این مجموعه از سوی سیمافیلم، پیش از حضور من، داده شده بود. آقای حسن هدایت زحمت نگارش کار را کشیدند و من در ادامه به پروژه پیوستم.
با توجه به اینکه مردم از فصلهای پیشین این مجموعه خاطره داشتند، بزرگترین ریسک و چالش شما برای تولید فصل جدید چه بود؟
کارآگاه علوی در دورانی که تلویزیون شبکههای معدودی داشت و تولید مجموعههای نمایشی به گستردگی امروز نبود پخش میشد. چالش بزرگ ما این بود که باید کارآگاه علوی را در فضای امروز و در شرایطی که مخاطب از نظر بصری با آثار متنوع و امکانات گستردهای روبهرو است، دوباره وارد این رقابت میکردیم و میتوانستیم او را به تماشای این مجموعه برگردانیم. در همین مسیر، با دو گروه از مخاطبان مواجه بودیم؛ گروه نخست کسانی بودند که فصلهای پیشین سریال را دیده و با «کارآگاه علوی» خاطره داشتند و با توجه به گذشته مجموعه، انتظارات و توقعاتی از فصل جدید داشتند. در مقابل، نسل جوان قرار داشت که فصلهای قبلی را ندیده بود. در اتاق فکر و با همکاری دوستان به این نتیجه رسیدیم که باید میان این دو نگاه، یک مسیر میانه ایجاد کنیم؛ یعنی فصل جدید، از یک سو هویت و سرنخهایی از فصلهای گذشته داشته باشد و از سوی دیگر، استقلال خودش را حفظ کند. به این ترتیب، مخاطبی که خاطرهای از سریال نداشت بتواند با فصل جدید ارتباط برقرار کند. بهخصوص اینکه مخاطب امروز، مجموعههای پلیسی متعددی از سراسر دنیا دیده و نگاه و انتظاراتش نسبت به این ژانر، با مخاطب ۳۰سال پیش متفاوت است.
چطور به انتخاب بهنام تشکر برای نقش اصلی این سریال رسیدید؟
گزینههای متعددی داشتیم و به بازیگران مختلفی فکر کردیم، اما در ابتدا به جمعبندی نهایی نرسیدیم. در ادامه، ویژگیهای شخصیت کارآگاه علوی و مؤلفههایی را که احمد نجفی در آن نقش بهخوبی ارائه کرده بود، بررسی و دستهبندی کردیم.
یکی از ویژگیهای مهم، فیزیک و قامت ایشان بود؛ قدبلند بودند و این ویژگی، بهخوبی با شمایل یک کارآگاه تناسب داشت. از سوی دیگر، بازی ایشان در نقش کارآگاه، جدی و در عین حال شیرین بود و همین ترکیب موجب میشد شخصیت برای مخاطب جذاب و دوستداشتنی باشد. ما هم به بازیگری نیاز داشتیم که بتواند تا حد امکان این ویژگیها را در شخصیت جدید بازآفرینی کند. در جمعی که آقای بهنام تشکر حضور داشت، این موضوع را با ایشان مطرح کردیم و خوشبختانه پذیرفت که این نقش را ایفا کند. در واقع، بخش زیادی از ویژگیهایی که از کارآگاه علوی در ذهن داشتیم، در این بازیگر بود.
نگران واکنش مخاطبان نبودید؟ اینکه ممکن است مخاطب احساس کند با حضور یک بازیگر جدید، هویت اصلی کارآگاه علوی زیر سؤال رفته است؟
مخاطب ما تیزهوش است؛ بهخصوص مخاطب امروز که با منابع و آثار متنوعی مواجه بوده و ذائقهاش نسبت به گذشته تغییر کرده است.
سعی کردیم احمد نجفی را در جایگاه عموی کارآگاه اصلی قرار دهیم تا هم ارتباط با گذشته مجموعه حفظ شود و هم بتوانیم این تغییر را بهتدریج برای مخاطب جا بیندازیم و در یک بازه زمانی، او را با شخصیت جدید همراه کنیم. حتی بهنام تشکر هم نگران بود که این مقایسه میان ایشان و احمد نجفی شکل بگیرد اما اتفاقی که در روند کار و براساس فیلمنامهای که آقای حسن هدایت نوشته بود، رخ داد، این بود که شخصیت جدید بهتدریج هویت مستقل خودش را پیدا میکند.
از سوی دیگر، این کارآگاه ویژگیهای رفتاری منحصر بهفردی داشت که به خود آقای تشکر تعلق داشت. او تلاش نکرد ادای احمد نجفی را دربیاورد، بلکه یک کارآگاه جدید خلق کرد؛ شخصیتی که به نظر من، همین ویژگی و هویت مستقلش سبب میشود مخاطب با او ارتباط برقرار کند و جذبش شود.
با توجه به تنوع گسترده آثار داخلی و خارجی و رقابت شبکه نمایش خانگی، چطور تلاش کردید مخاطب امروز را با یک سریال پلیسی تلویزیونی همراه کنید؟
نکتهای که در این زمینه بسیار مهم است، حرکت به سمت ذائقه و نیازهای مخاطب است. مخاطب امروز نیازهای مشخصی دارد و ژانر پلیسی یکی از ژانرهای مورد علاقه او است. در سینمای جهان و ساختار سریالسازی، آثار پلیسی همواره جایگاه ویژهای داشتهاند. بنابراین، یکی از اهداف ما این بود که در ۳۰سال پیش متوقف نشویم و در عین حفظ هویت «کارآگاه علوی»، به سمت جلو حرکت کنیم.
برای مثال بررسی کردیم و دیدیم در سریالهای پلیسی جدید، معماها پیچیدهتر شدهاند و بخشی از فرایند کشف و حل معما به مخاطب سپرده میشود. دیگر قرار نیست مخاطب بهسادگی و در همان ابتدای داستان به قاتل یا مجرم برسد؛ بلکه در طول قصه، ذهن او درگیر میشود و از زاویههای مختلف به دنبال کشف حقیقت میرود. ما تلاش کردیم از همین ویژگیها استفاده کنیم.
با توجه به اهمیت توجه به نیاز مخاطب، تلویزیون تا چه اندازه دست سازندگان سریالها را برای پاسخگویی به این نیاز باز میگذارد؟
تلویزیون یک نهاد حاکمیتی است و ساختار و قواعد و حتی مخاطب خاص خودش را دارد. مخاطب هم نمیتواند از رسانهای که چنین ساختاری دارد، همان انتظاراتی را داشته باشد که از رسانههای دیگر دارد. رسانه ملی محدودیتهایی دارد و این محدودیتها خودشان یک چالش هستند. شما باید برای مخاطبی تولید محتوا کنید که امروز بهصورت آزاد به موضوعات و رسانههای مختلف دسترسی دارد. یک رسانه رسمی ناگزیر است به طیف گستردهتری از ذائقهها پاسخ دهد.
اینکه امروز گفته میشود میزان مخاطب تلویزیون کاهش پیدا کرده، دلایل مختلفی دارد.
بخشی از آن به عملکرد مدیران و تصمیمهای سلیقهای در دورههای مختلف برمیگردد و این مسئله را نمیتوان نادیده گرفت. اما بخش دیگری از این اتفاق، یک پدیده جهانی است. اگر به تاریخ رسانه نگاه کنیم، میبینیم با ظهور هر رسانه جدید، رسانههای پیش از آن، با کاهش مخاطب مواجه شدهاند.
امروز رسانههای نوین، شبکههای اجتماعی و حتی هوش مصنوعی بر ذائقه مخاطب تأثیر گذاشتهاند. مخاطب امروز دوست دارد محتوا را سریع دریافت کند و ذائقهای پیدا کرده که میخواهد همه چیز را سریع ببیند، دریافت کند و از آن عبور کند.
میپذیرم که در مقاطعی عملکرد خوبی نداشتهایم و حتی گاهی سلیقهای عمل کردهایم اما تلویزیون هنوز یک مزیت مهم دارد و آن، عادت مردم به تماشای رایگان است.
مردم ما از ابتدای شکلگیری تلویزیون عادت کردهاند تلویزیون را روشن کنند و برنامههایش را رایگان ببینند. این ویژگی همچنان در جامعه ما هست به همین دلیل، تلویزیون هنوز هم مخاطب قابل توجهی دارد و حتی ممکن است تعداد مخاطبانش در برخی موارد از بسیاری از پلتفرمها بیشتر باشد.
با توجه به اینکه فصل سوم کارآگاه علوی پس از سالها روی آنتن رفته، نظرتان درباره پخش هفتگی آن چیست؟ آیا فکر نمیکنید این شیوه پخش، با توجه به تلاش تلویزیون برای جذب مخاطب و افزایش تنوع برنامهها، میتواند بر میزان استقبال از سریال تأثیر بگذارد؟
تلویزیون در گذشته هم پخش هفتگی داشته است. در دنیا این شیوه پخش وجود داشته و حتی در پلتفرمهای نوین هم نمونههایی از آن را دیدهایم. تفاوت اصلی اینجاست که مخاطب در یک پلتفرم، آزادی عمل بیشتری دارد و میتواند هر قسمت را در هر زمانی که بخواهد انتخاب و تماشا کند.
تلویزیون هم تلاش کرده با راهاندازی پلتفرمی مانند «تلوبیون» به این نیاز پاسخ دهد. تولید کارآگاه علوی حدود یک سال زمان برد؛ یک سال تمام برای ساخت مجموعهای که در نهایت قرار است در ۲۶ قسمت پخش شود.
اگر قرار باشد همه قسمتها پشت سر هم پخش شوند، ممکن است مخاطب فرصت و برنامهریزی لازم برای همراهی با سریال را نداشته باشد، اما وقتی سریال هفتهای یک بار پخش شود، مخاطب میتواند برای آن برنامهریزی کند؛ مثلاً میداند که جمعهها زمان تماشای کارآگاه علوی است و در یک روال مشخص، سریال را دنبال میکند. اگر این روند بهدرستی برنامهریزی شود و تلویزیون بتواند پشتیبانی نرمافزاری مناسبی از طریق تلوبیون داشته باشد و این امکان را فراهم کند که مخاطب از طریق تلویزیون و پلتفرمهای مرتبط، دسترسی مناسبی به قسمتهای سریال داشته باشد، این شیوه میتواند اتفاق درستی باشد.
لوکیشنها بازسازی شده بودند یا از ابتدا طراحی و ساخته شدند؟ در این میان، از هوش مصنوعی هم برای بازسازی یا ایجاد لوکیشنها استفاده کردید؟
بخشی از لوکیشنها مانند دکور شهربانی وجود نداشت و از ابتدا آن را با مصالح ماندگار ساختیم. برخی دکورها وجود داشتند اما به دلیل آسیبهایی که دیده بودند، نیاز به بازسازی اساسی داشتند و مجبور شدیم آنها را بهطور کامل مرمت و بازسازی کنیم.
در مورد برخی لوکیشنها که امکان ساخت یا استفاده مستقیم از آنها وجود نداشت از ظرفیتهای هوش مصنوعی استفاده کردیم. هر قسمت داستان و ماجرای تازهای دارد و متناسب با آن، به دکور و فضای جدیدی نیاز داریم، بنابراین نمیتوانستیم برای تمام قسمتها از دکورهای تکراری استفاده کنیم و بخش قابل توجهی از تولید به طراحی و ساخت دکورهای متناسب با هر داستان اختصاص پیدا کرد.
آیا قصد دارید کارآگاه علوی را در فصلهای بعدی ادامه دهید؟
من خودم را چندان صاحب صلاحیت برای تصمیمگیری درباره ادامه این مجموعه نمیدانم. کارآگاه علوی یک برند و سرمایه برای سازمان صداوسیماست و میتواند در فصلهای متعدد و در سالهای مختلف ادامه پیدا کند و با بازیگران متفاوت ساخته شود.
تلویزیون میتواند این برند پلیسی و تاریخی را برای خودش حفظ و بازتولید کند و در هر دوره، با قصهها و بازیگران تازه، آن را ادامه دهد؛ اتفاقی که هم به حفظ این سرمایه کمک میکند و هم میتواند برای مخاطب جذاب و لذتبخش باشد. ضمن اینکه ما همچنان مشغول ضبط سریال هستیم.
نظر شما